Outlook 2009

Zes jaar geleden publiceerde ik onderstaande tekst op mijn weblog. Van links en rechts kreeg ik honend commentaar: “Wim is wel erg somber, kom op Wim, positief denken jongen.” Nu zijn we zes jaar verder. Ik ben geen waarzegger die de toekomst voor u voorspelt, ik ben een waarnemer die logisch nadenkt, analyseert en trends doortrekt naar de toekomst. Dat is altijd mijn vak geweest als systeemanalist in de computer business en als ondernemer en bouwer van toonaangevende bedrijven. Ik ben geen pessimist: ook nu nog zou ik een bedrijf kunnen opzetten en ik weet zeker dat het een succes zou worden, ondanks de recessie en alle daarmee samenhangende crisissen. Maar ik ben 66, rijk en heb 3 hartinfarcten op mijn c.v. staan, dus beperk ik mij tot waarnemen en mijn waarnemingen vertellen tegen wie het horen wil. En wie het niet horen wil: jammer, maar even goede vrienden, tenslotte ben ik geen zendeling en hoef ik uw ziel niet te redden. Wat ik hoop is dat u mij leest, vervolgens nadenkt en pas dan uw conclusies trekt. Dan kunt ook u niet meer zeggen dat u het niet wist, hooguit dat u het niet geloofde. Voor de korte termijn is dat plezier met champagne op Oudejaarsavond en dansen op het dek van de Titanic; voor de langere termijn is dat: neem voor de zekerheid een winterjas mee.
Dit is wat ik schreef:
“Een dag voor kerst 2002. De donkere dagen lijken nog donkerder dan normaal rond deze tijd. Oorzaak is de ontreddering waarin de wereld zich bevindt. De grootste democratie ter wereld, de Verenigde Staten van Amerika, staat op het punt een gigantische blunder te begaan door oorlog te gaan voeren met Irak. Die oorlog zullen ze wel winnen en Saddam Hussein zal ook wel verdreven, zo niet gedood worden, maar de gevolgen van deze oorlog zullen zeer waarschijnlijk dramatisch uitpakken voor de westelijke wereld. Te verwachten is dat de kloof tussen de VS en haar westerse bondgenoten en de rest van de wereld een definitieve tweedeling in de wereld veroorzaakt. De VS denkt dat de wereld maakbaar is, maar ze vergissen zich. Het is verbijsterend om waar te nemen dat iedere Amerikaan er werkelijk van overtuigd is dat de Amerikaanse opvattingen superieur zijn en dat het volstrekt legitiem is dat de VS haar wil aan de hele wereld oplegt. Het grenst aan grootheidswaanzin. Bush heeft veel weg van Napoleon. Maar net als Napoleon zal ook Bush zijn Waterloo vinden en zal het Amerikaanse Rijk in verval raken. Komend jaar zal dat al zichtbaar worden. Het herstel van de wereldeconomie zal door het achterblijven van de Amerikaanse economie stagneren. Ik voorzie een ernstige en langdurige recessie, die bovendien met veel geweld gepaard zal gaan. Terroristische aanslagen en gewapende acties zullen grote onrust en onzekerheid veroorzaken, waardoor investeringen worden uitgesteld en consumptie tot het nodige wordt beperkt. 2003 zal geen vrolijk jaar worden.”
Tja, wat zal ik zeggen: 2009 zal geen vrolijk jaar worden. Althans in macro-economisch en politiek opzicht. Misschien hebt u zelf wel een topjaar, daar ga ik niet over, maar globaal gezien zal het plezier zeer beperkt zijn, om maar eens een eufemisme te gebruiken..
Maar laten we beginnen met de lichtpunten:
· Zoetjesaan beginnen zelfs politici, bankiers, accountants en captains of industry in te zien dat bomen echt niet tot in de hemel kunnen groeien. Dat u dat geloofde is niet erg; dat zij het geloofden is wel erg. U mag zelf kiezen tot welke categorie u behoort.
· De USA heeft na acht jaar stompzinnigheid hopelijk de weg naar het licht weer hervonden met de verkiezing van Barack Obama tot hun nieuwe president. Hoe dat gaat uitpakken moeten we afwachten. Hem staat een Almost Impossible Mission (AIM) te wachten, maar om vele redenen heb ik daar groot vertrouwen in.
· Europa is in het afgelopen jaar, als gevolg van de langjarige blunders van de USA, de verkeerde loyaliteit van de UK en de kracht van het voorzitterschap van de EU in het laatste halfjaar, geweldig veel sterker geworden en heeft de balans zowel in economisch als in moreel opzicht gelukkig weer aanzienlijk weten terug te laten gaan richting beschaafd evenwicht.
Dit zijn de fundamenten die, als ze stand houden, de basis kunnen worden van een nieuwe Verlichting, een nieuwe wereld die niet meer gebaseerd is op machtsdenken en hebzucht, maar op redelijkheid en billijkheid. Niet meer geleid door machtsgeile politici, maar door internationale verdeelinstituten en toezichtsautoriteiten. Dat is nog ver weg, want zo makkelijk zullen de politieke hebbedieren zich niet uit de macht laten ontzetten. Immers “democratisch gekozen”. Ja, ja, als er ooit een gemene dekmantel voor egocentristische machtsuitoefening is uitgevonden is het wel “democratie”. Althans democratie in de huidige vorm. In een andere column ga ik daar verder op in.
Voor de korte en middellange termijn, denk aan pakweg 10 jaar zullen het echter heel moeilijke jaren worden, waarbij iedereen in de wereld heel veel gaat inleveren, voor zover hij/zij niet al voor die tijd door honger, ziekte of oorlogsgeweld is omgekomen.
Wat nu onstopbaar bezig is te gebeuren is namelijk het instorten van het kaartenhuis van de economie. Van de echte economie wel te verstaan, dus niet alleen van rijke banken, dikke beleggers en andere gokkers, lekker puh, maar de economie van de gewone man, de werkers.

Om dit te illustreren even een kijkje in de keuken:

De ontwikkeling van de geldeconomie heeft er voor gezorgd dat er naast bankbiljetten (chartaal geld) een heleboel andere waardepapieren zijn uitgevonden (giraal geld): chequeboekjes, giropasjes en creditcards. En daarboven, in het professionele verkeer nog tal van andere producten als pakketjes met hypotheken en andere waarden waartussen steeds meer waardeloze polissen werden verborgen. Op die manier kon je het beschikbare geld veel intensiever gebruiken, sneller laten rouleren en meervoudig gebruiken. Voorbeeld: door als bedrijf een auto te leasen in plaats van te kopen kon je met het niet betaalde geld van de auto andere bedrijfmiddelen kopen waarmee je het geld kon verdienen die je aan de leasemaatschappij moest betalen. Dit soort bouwsel kun je eindeloos optuigen tot een onontwarbare kluwen van vorderingen en schulden over en weer. Tot miljarden. Aan het eind van de rit streep je de onderlinge vorderingen en schulden tegen elkaar weg en reken je alleen het uiteindelijke verschil af. Handig toch? Maar het probleem is dat het geld dat de leasemaatschappij aan de autodealer heeft betaald geen echt geld is. Ook zij hebben dat weer geleend bij de autofabrikant en die heeft het weer geleend van de toeleveranciers van onderdelen enzovoorts. En zolang je die eindafrekening maar naar de toekomst schuift is er niets aan de hand, maar wordt de keten verbroken doordat iemand plotseling zegt: nu wil ik wel eens echt geld zien, dan loopt het mis. Laten we het simpel houden: inmiddels stond er tegenover elke Dollar echt geld 99 Dollar niet bestaand geld. Mijn zus deed het vroeger al met Monopoly spelen: als ze failliet was gaf ze schuldpapier af met 10% opslag, te betalen zodra ze weer genoeg in kas had. Het werkte toen niet en het werkt nog steeds niet. Ergo: het overgrote deel van onze reële economie bestaat uit niet bestaand geld, geld dat niet geïnd kan worden, het kan alleen verrekend worden met andere vorderingen en schulden. Circa 70 % van de mondiale geldhoeveelheid bestaat uit niet bestaand geld. Lucht.
De kluwen onderlinge vorderingen en schulden is zo groot en ingewikkeld geworden dat geen mens die meer kan begrijpen, laat staan ontrafelen. De bedragen zijn te groot voor de menselijke maat. Computers kunnen het allemaal haarfijn berekenen, maar het gaat de mensen die met die computerresultaten moeten werken gewoon boven de pet. De bedragen zijn te groot, de draagwijdte van de beslissingen kunnen niet meer overzien worden. Kijk naar de affaires Nick Leeson/Barings, Kerviel/SG, Parmalat, Enron, Madoff, maar ook hier in Nederland HCS en, Worldcom. Ja allemaal verschillende verhalen, maar met één grondpatroon: de materie is te ingewikkeld om door de toezichthouder te kunnen worden overzien. Dat moet fundamenteel veranderen.

Terecht is er dus een vertrouwenscrisis uitgebroken en de banken weten dat als geen ander. Vandaar dat iedere bank vast op z’n geld blijft zitten en zonder onderpand niets meer uitleent. Iedere bank weet maar al te goed dat er momenteel een “geef dat ding eens door” spel aan de gang is met geld. Er is veel te weinig geld om alles af te kunnen rekenen, dus iedereen die op het moment dat de muziek stopt met lege handen zit valt om. En er zullen nog velen omvallen voordat er weer evenwicht is. Als dan uiteindelijk alle oninbare vorderingen zijn afgeschreven zal de bankensector ruwweg gehalveerd zijn.

De laatste valse pijler onder de economie is (was) de Onroerend Goed Markt. Door vele overheden aangewezen als het vehikel bij uitstek voor volksverheffing en arbeidersvermogensvorming. Dat zou ook gekund hebben als de huizenprijzen op reële voortbrengingskosten gebaseerd zouden zijn gebleven. Maar door de marktwerking met premies en subsidies kunstmatig te stimuleren werd er steeds meer lucht in de prijzen geblazen. Zelfs de belastingdienst ging er op enig moment toe over om OZB te heffen over de “waarde in het economisch verkeer” Over niet echt bestaande waarde dus, maar over de waarde die “de gek ervoor bereid was te geven”. Hypotheekbanken keken ook al lang niet meer naar de werkelijke waarde van een huis, maar naar de solvabiliteit van de klant: kan hij zijn maandlasten ophoesten. Zo ja, wie zal dan roet in het eten van de klant gooien. Te zijner tijd zal hij het toch wel weer voor een hogere prijs verkopen. Sterker nog: te zijner tijd taxeren we het gewoon hoger, zodat de klant ook nog een boot kan kopen. Nog meer omzet. Vermogensvorming op basis van lucht dus. Mijn inschatting is dat er nog 30% teveel lucht in de prijzen zit. Die moet er eerst uit voordat die markt weer gezond is. In de kantorenmarkt is dat al gaande maar ook in de huizenmarkt is daar op den duur geen ontkomen aan. En al die veel te hoge hypotheken dan? Niets aan de hand zolang je je huis niet verkoopt en keurig je maandlasten blijft betalen. Trouwens, al zou je moeten verkopen, dan koop je ook een goedkoper huis terug. Alleen gaan dan niet je maandlasten omlaag, so what? Die waren toch gebaseerd op je draagkracht? En als je dan je baan verliest? Daar heb je toch een risicoverzekering voor afgesloten? Ik zie het probleem niet. Bovendien: niet elk probleem kan opgelost worden, maar dat mag geen belemmering zijn om een systeemfout op te lossen.

Al met al: we gaan jaren tegemoet van verkrapping. De recessie is al een gegeven, maar die zal zonder twijfel overgaan in een depressie. De suggestie dat alles weer als vanouds wordt zodra de bankencrisis is opgelost is wishful thinking die niet bewaarheid zal worden en trouwens ook beslist niet wenselijk is. Hetzelfde kaartenhuis weer opbouwen? De fouten uit het verleden als uitgangspunt voor de toekomst nemen? Het is nu de tijd om orde op zaken te stellen, al was het alleen maar om onze kinderen en kleinkinderen niet met nog meer ellende op te zadelen dan we al gedaan hebben en die we al niet meer ongedaan kunnen maken.
Velen onder ons zullen komend jaar en de jaren nadien gedwongen uit moeten zien naar een andere baan, zelfs een ander beroep, tegen een lager loon. Nu zal er nauwelijks inflatie zijn, waarschijnlijk zelfs (lichte) deflatie, dus de gevolgen zullen nog wel overzienbaar zijn. Het uitgavenpatroon zal naar beneden worden bijgesteld en ik verwacht volgend jaar over de gehele linie dalende omzetten. Veel middenstanders zullen hun harp in de wilgen hangen, gevolgd door veel fabrikanten. Daar zitten tegenwoordig de meesten van in China, Bangladesh en andere exotische landen. Daar zal de ellende nog groter zijn dan bij ons.
De hele wereld zal terugkeren naar een lager materieel niveau. Is dat erg? Jazeker, omdat aan de onderkant velen in de afgrond zullen vallen. Geen geld, geen voedsel, geen voorzieningen. Einde oefening. Heel hard, maar onvermijdelijk.
Vandaar dat de Jacobsen en van Essen van deze wereld, al of niet in het maatkostuum van de Bank nooit meer de kans mogen krijgen om de markten opnieuw te manipuleren. Kan niet schelen welke markt, maar er zal altijd en overal onafhankelijk toezicht moeten zijn. Niet van politici, maar van gekwalificeerde specialisten, al dan niet in ambtelijke dienst. Maar dat is een verhaal apart.
Ik kijk popelend uit naar die nieuwe wereldorde.
Laten we er het beste van maken en er samen hard aan werken..
Gelukkig 2009



doordiscussieren? wimvanhalm@gmail.com

USA terug op het spoor van beschaving


Ik heb het niet droog gehouden. Sinds mijn vijfde of zoiets heb ik geloof ik niet meer gehuild, maar nu had ik tranen in mijn ogen. Acht jaar ben ik niet meer naar de USA geweest uit onmacht om op te trekken met een volk dat G.W. Bush kiest als zijn president. Nota bene nadat ze zijn vader hebben leren kennen als een notoire leugenaar en louche zakenman. En hem, na een eerste rampzalige ambtstermijn, ook nog eens voor een tweede (weliswaar gestolen) ambtstermijn verkiezen. Zo’n land moet wel, als ooit het Byzantijnse rijk, het Perzische rijk, het Romeinse rijk, aan de rand van de ondergang staan. Een land waarin de leugen regeert (the entire Bush family, Dick Cheney, Colin Powell) Alsof de dagen van supercrook Richard Nixon weer terug waren.
Ik heb in Amerika gewerkt, er grote zaken gedaan en genoten van de gastvrijheid, zakelijkheid, directheid en open mindset. Maar toen Mr. G.W. Bush door geld en manipulatie (althans niet door uitblinkende intelligentie en andere gaven) in het zadel gezet werd om de fouten van zijn vader alsnog recht te breien, toen kwam ik in een depressie. Het land dat voor mij altijd het voorbeeld van ongecompliceerde free enterprice en resultaatgerichte research en development was geweest, de levensinstelling die bij mij past, bleek te zijn vervallen tot een corrupte samenleving, gefocust op machtsuitoefening, egokapitalisme en conservatisme. Ik weet dat het centrale deel van de USA die sfeer ademt (niet onbegrijpelijk als je de geschiedenis bestudeert), maar van een wereldleider mag je meer verwachten.
Vanuit Vancouver (Canada) bleef ik de ontwikkelingen wel volgen, al was het slechts vanwege mijn familie en vrienden aldaar. En ik kreeg hoop doordat “The Bush Family” definitief afgeschreven werd. Ook Jeb Bush, gouverneur van Florida, werd, gelukkig, door de familie kennelijk niet als “Presidential” beschouwd. Natuurlijk hoopte ik dat Hillary zou winnen (Hillary Clinton bedoel ik) Als een mens ooit heeft gevochten om in een beschaafd land de gezondheidszorg voor iedereen bereikbaar te maken was zij dat. Het lukte niet vanwege het egokapitalisme. Het systeem waarbij de directeuren van de ziektekostenverzekeringen grote bonussen toucheerden door het buitensluiten van mensen met een verstopte urineleider, maar zonder dure ziektekostenverzekering en zonder creditcard.
Het speet mij dat Hillary het moest afleggen tegen Barack Obama, hoewel ik het ontzettend interessant vond dat een Afro-American de overwinning incasseerde met een statuur die mij ontzag inboezemde. De rust, welbespraaktheid, vriendelijke oogopslag, ontbreken van vijandige woorden als (enemy, surrender, winner, loser) intrigeerde mij. Hij pareerde op (ogenschijnlijk) simpele wijze kwalijke aanvallen op zijn afkomst, geloof, integriteit en bedoelingen. Door gewoon zichzelf te zijn, authentiek te zijn. In de Amerikaanse kranten vonden ze hem een Teflon Guy: alles gleed van hem af. Nee, hij bleef gewoon rustig, en verdwaalde niet in vijanddenken. Wat hij echt voelde bij al die beledigingen weten wij niet en hoeven wij ook niet te weten. Hij pareerde het.
Daardoor groeide hij in mijn waardering en vanavond heb ik (bijna) gehuild om zijn overwinning. McCain gaf op beschaafde wijze zijn overgave (surrender) toe; Obama gebruikt zulke woorden niet en bood aan samen aan een beter Amerika te werken. Zo hoort het: geen concurrenten, maar collega’s, of beter nog: vrienden, zoals Obama het zei.
Al met al: de juiste man op de juiste tijd op de juiste plek wordt de nieuwe President van de Verenigde Staten. Dat is (vergeef met het woord) een overwinning voor de beschaving, de redelijkheid, de democratie, de multiculturaliteit en mondiale solidariteit in de wereld, onze wereld.
Ik ga hem steunen, want als zulke mensen het niet redden om een leefbare wereld voor iedereen te faciliteren, vergeet het dan maar. Barack (Hussein, een naam die rondom zijn geboorte nog geassocieerd werd met vriendschap met de USA) Obama is, denk ik, hoop ik, een redder. Redder van de westerse levenssfeer, van de Amerikaanse “way of live” (zonder het doorgeslagen egoïsme) en van de wereldsamenleving (al of niet “zuiver” democratisch)
De kracht, de spirit, het geloof in de mogelijkheden die ik vanavond zag toen tienduizenden mensen in tranen hun toewijding aan de toekomst ervoeren, heeft ook mij vanavond kracht gegeven. Dominee Jesse Jackson, vriend van Martin Luther King, zelf ooit mislukt Presidentskandidaat (gewoon geen uitstraling genoeg) stond gewoon te huilen, omdat Barack het werk voortzette dat hij zo graag had gedaan. (Of misschien niet graag, maar omdat het nodig was.) Obama lijkt die kwaliteiten te hebben, ik ga ervoor.
Al met al, ik geef Amerika een tweede kans (wat voor alternatief heb ik) en als het aan mij ligt brengen we tezamen ongekleurde en ondogmatische “Peace to the World” Let’s go for it!

Please react to: wimvanhalm@gmail.com

Barack Hussein Obama, de eerste African American President of the USA

Wat eenentachtig procent van de Europese burgers (tot verbijstering van de Amerikanen) al hoopte is uitgekomen: Barack for President! Wij in Europa, en zeker in Nederland, kunnen niet begrijpen dat die voorkeur in de USA anders ligt. Eenvoudig gezegd komt het er op neer dat geen land in Europa groot genoeg is om aspiraties te hebben de wereld te regeren. De tweede wereldoorlog ligt nog redelijk vers in het collectieve geheugen en sindsdien weten we zeker dat zelfs de grootste landen in Europa niet meer daar niet groot en machtig genoeg voor zijn. In de USA ligt dat anders. De tweede wereldoorlog hebben ze buiten hun eigen grondgebied uitgevochten en veruit de meeste Amerikanen hebben geen affiniteit met die ver van mijn bed show dan een van meer dan een halve eeuw geleden, als ze het al weten. Bovendien hebben ze die oorlog simpelweg in drie jaar gewonnen, heel wat simpeler dan nu in Irak en Afghanistan. En vanwege de onzekerheid of Obama wel hard genoeg is om die missie te voltooien is er de sterke neiging om dan toch maar te kiezen voor een ouwe ijzervreter. Dezelfde reflex zie je altijd in Israel: vredestichters zijn niet populair in tijden van onzekerheid. En dat de USA de onbetwiste wereldregering wil blijven staat wel vast. Daar ontlenen de meeste Amerikanen ook hun zelfrespect aan. Het zou toch te gek zijn als nota bene een zwarte president die wereldhegemonie zou verkwanselen. Dan maar het zekere voor het onzekere.
Maar kijk nu eens naar de twee vrijwel identieke foto’s, de ene van G.W. Bush, acht jaar geleden en de andere van Obama, kort geleden. Ik heb er niet eens zin in om het uit te leggen. Wie het niet ziet zal het ook nooit zien: het verschil tussen iemand die vijandig en verbeten de wereld in kijkt en iemand die openheid en dialoog uitstraalt. Het kan me niet schelen wat voor huidskleur iemand heeft (de een houdt van blonde honden en de andere van zwarte), maar om de bodylanguage.
Zoals ik acht jaar geleden het drama G.W. Bush durfde te voorspellen (http://wimvanhalm.blogspot.com/2006/03/deze-collumn-schreef-ik-ruim-vijf-jaar.html ) zo durf ik nu het succes van Barack Hussein Obama in de komende jaren te voorspellen, het Pentagon ten spijt. Natuurlijk zullen de daar residerende generaals en kolonels alle middelen inzetten om het tot nu vigerende draaiboek voort te zetten. Al was het alleen maar om de lopende orders, afspraken en daarmee samenhangende werkgelegeheid veilig te stellen. Ook de wapenindustrie zal zich niet zonder slag of stoot op een zijspoor laten plaatsen. In dit opzicht zijn er drie scenario’s: het Pentagon is corrupt en laat Obama liquideren, de CIA is corrupt en doet dat of er is een idioot (al of niet met soortgenoten) die dit klusje opknapt. Ik verwacht het niet. Mijn ervaringen nu (ik ben veelvuldig in die contreien) zeggen mij dat, net als Duitsland toen, de doorsnee Amerikaan geen zin meer heeft in machtsspelletjes. Men wil gewoon een gemiddeld leven: niet alles, maar ook niet niks, gewoon gelukkig met je gezin, je werk, je vrienden. “ Als iedereen gewoon z’n eigen omgeving op orde houdt, helpt waar het moet en tevreden is met wat hem of haar tegemoet komt, zonder méér te eisen, dan kan het niet anders dan dat een gelukkige wereld in ons verschiet ligt” (citaat van mijzelf, sorry)
Nogmaals, ik ga er van uit dat de USA, onbetwistbaar de Wereldleider, haar positie zal versterken door te winnen op moreel en ethisch besef.
In één klap is het egokapitalisme door de mand gevallen (uiteraard niet dankzij Obama, maar het helpt hem ontzettend) En het Machtsdenken wordt vervangen door het Wij-denken: we moeten het samen doen, we zijn geen concurrenten, maar collega’s.
Obama lijkt mij de juiste man op het juiste moment op de juiste plek. Daar kan hij niets aan doen, dat overkomt hem gewoon en ik denk dat hij het gaat waarmaken ook. Doodgewoon omdat de wereld nu zo iemand nodig heeft. Het democratisch principe (de wet van de grote getallen) zorgt ervoor dat uiteindelijk de juiste keuze wordt gemaakt. Zou dat niet lukken dan resteert (voor een poosje al of niet verlichte) dictatuur om orde op zaken te stellen. Ik denk dat de USA (ruim 300 miljoen inwoners) dat niet zal overkomen, omdat de gemiddelde inwoner voldoende geschoold is en toegang heeft tot de media om ratio boven emotie en onwetendheid te laten gaan.
Misschien bent u teleurgesteld dat McCain het onderspit heeft moeten delven. Vergeet McCain, het was een fossiel uit een ver verleden. In zijn tijd een geweldenaar, krachtig, eerlijk, recht door zee, maar de huidige tijd vraagt om ander leiderschap. Ik denk dat Obama die ons kan geven. Kijk naar zijn oprechte lach, zijn vriendelijke ogen en je ziet een vriend.
Dat is wat ons allen bind (en gelukkig kan maken, mits je niet uit bent op Alle Macht)

click op onderstaand webadres. Verblijvend in Bear Country vond ik dit zo toepasselijk dat ik het maar op mijn blog heb gezet.

https://mail.google.com/mail/?hl=nl&tab=wm#all/11d41198e691810f

broeder Nikanor werd Monnik na eerst als beurshandelaar te hebben gewerkt


Hoe staan we er nu echt voor?

Ja, ik heb óók economie gestudeerd, hetgeen mij enig recht van spreken geeft. Niet zoveel natuurlijk als Naut Wellink, of Wouter Bos, maar daar staat tegenover dat ik vrijuit kan spreken: zonder last of ruggespraak. Iedere econoom van enige allure op een verantwoordelijke positie zegt dezer dagen niet wat hij echt denkt. Zijn verantwoordelijkheidgevoel zegt hem geen bijdrage te leveren aan de verdere destabilisering van onze economie en hij wil daar trouwens ook niet achteraf van beschuldigd worden. Dus: omfloerst taalgebruik, sussende woorden, de “ga maar lekker slapen, ’t is wel ernstig, maar wij waken voor u” strategie. À propos: Teneinde dat onzinnige hij/zij gedoe te vermijden versta ik onder economen zowel mannen als vrouwen: het zelfstandig naamwoord econoom is mannelijk.
Iedereen met enige economische scholing wist al jaren dat de Amerikaanse economie op louter lucht was gebaseerd. Op “vertrouwen” wordt dat nu genoemd. Niet pas de laatste acht jaar, maar al wel twintig jaar. Dat de gemiddelde consument zich dat niet realiseerde, ook niet de Amerikaanse (of Nederlandse) huizenbezitter met een onrealistisch hoge hypotheek, is volstrekt begrijpelijk. In feite voltrekt de geldeconomie zich voor meer dan 95% buiten het gezichtsveld van de consument. Dus als de “deskundigen” bij de bank zeggen dat jij die lening, die hypotheek wel kunt krijgen, is voor de consument het denkproces afgelopen. Zij zullen het immers wel weten en zo niet dan hebben ze pech gehad. Voorlopig heb jij het geld om de aannemer te betalen bij de oplevering van je huis. Risicoverzekeringetje voor het geval van ontslag of ontijdig overlijden en klaar is kees. Zo gaat het ook met “geld uit de muur”: zolang dat ding geld uitspuwt als je erom vraagt hoef je verder niet te denken. In Amerika is men nog verder verwijderd geraakt van het echte geld. Alles, maar dan ook alles wordt met creditcards betaald. Elke Amerikaan met een vaste woon- en verblijfplaats en een regelmatig inkomen heeft er minstens twee. Vaak moet je er in winkels namelijk twee laten zien als de aanschaf wat duurder is. Wie geen creditcard kan tonen wordt verondersteld niet kredietwaardig te zijn en heeft een groot probleem. Cash is gedegradeerd tot tipgeld en kleine of zwarte transacties. Cash heeft de geur van illegaliteit. Niemand betaalt dus met geld, maar met een creditcard. Dat wil zeggen: als de terminal je creditcard accepteert is de transactie rond. Aan het eind van de maand zie je wel veder. Dan komt de maandnota van de creditcardmaatschappij met je bijgewerkte saldo. Daar staat wel op welke aanschaffingen je hebt gedaan, maar daar kijk je niet naar, dat wist je al. Het enige wat je interesseert is welk bedrag je voor de twaalfde van de komende maand moet betalen om niet in de problemen te komen. Dat is niet de som van je aanschaffingen, maar de rente daarover. Zolang je die maandrente maar kunt betalen is er niets aan de hand. Het salaris van de mensen gaat dus niet op aan aanschaffingen, maar aan de rente daarover. Het piekeren van de consument betreft dus niet de vraag hoe hij zijn aanschaffingen moet betalen, maar of en hoe hij de rente aan zijn creditcardmaatschappij moet betalen. Mist hij een rentebetaling, dan wordt zijn probleem wel groter, omdat de rente dan fors omhoog gaat. Maar geen nood: om dat te voorkomen boek je een bedrag van je ene creditcardmaatschappij over naar de andere, dan zit je in elk geval weer een maand goed. De relatie met het gekochte goed en de waarde daarvan is daardoor geheel verloren gegaan. Het enige wat nog telt is: hoe hou ik de creditcardmaatschappij van mijn dak.
Als elke Amerikaan alles in de komende drie maanden zou moeten aflossen waarvoor hij met zijn creditcard heeft betaald, zou iedere Amerikaan failliet zijn, met uitzondering van degenen aan wie een creditcard geweigerd is. Heel Amerika wordt dus in gijzeling gehouden door de creditcardmaatschappijen. Zo voelt dat natuurlijk niet, omdat iedereen eraan gewend is en zelfs zo is opgevoed. En de creditcardmaatschappijen kijken wel uit, die willen alleen nog maar meer krediet verschaffen: hoe meer krediet hoe meer rente.
In Nederland gaat het zachtjesaan niet veel anders, maar doordat we traditioneel wat achter lopen, zijn we hier nog niet helemaal de aansluiting tussen de investeringen en het daarvoor benodigde geld uit het oog verloren. Als goede calvinisten weten we gelukkig nog steeds dat er altijd een dag van afrekening komt. Bij ons bestaat zelfs de leenbank nog, waar je geld kunt lenen om een wasmachine of een televisie te kopen. De lening is psychologisch gekoppeld aan de investering. Bij de creditcard is dat ook ontkoppeld.
Denk niet dat dat niet belangrijk is: het is essentieel. Het menselijk brein werkt immers logisch, in als: dan, in oorzaak en gevolg. Als je die sequentie ontkoppelt raakt het menselijk brein gedesoriënteerd, zeker als de reeks van oorzaken met mogelijke gevolgen wat ingewikkeld wordt. De vraag of je je een (te) dure auto kunt permitteren laat zich heel anders beantwoorden als die (al of niet in termijnen) moet betalen, of dat je alleen de rente over het aanschafbedrag moet betalen. In dat geval zouden er in Nederland, net als in Noord Amerika, heel wat meer Hummers rondrijden. In Amerika worden die gewoon met creditcard aangeschaft (drie jaar rentevrij: als de fabrieksvoorraden maar weggewerkt worden), in ons land doorgaans cash.
Dit alles is slechts een probleem op consumentenniveau: waar praten we over. Als het daarbij bleef was het probleem nu al opgelost. De banken en creditcardmaatschappijen zouden drie maanden vorderingen afschrijven uit hun stroppenpotten en verder overgaan op de orde van de dag. Maar boven het consumentenniveau zitten nog een paar lagen: het bedrijfsleven en de overheid. Het bedrijfsleven is eigenlijk het verlengde van de consument: de detailhandel, de groothandel, de fabrikant en alle tussenschakeltjes die ook een graantje meepikken, dienstverleners als makelaars, adviseurs en andere luchtverkopers. Daar gaat het niet meer om één wasmachine, maar om tienduizend wasmachines, of honderdduizend. De bedragen zijn evenredig groter en de belangen ook.
Daarboven komt de overheid: het leger, de politie, de departementen en ministeries, de provincies en gemeenten. Die verdienen niets, die hebben geen geld, die heffen belastingen voor de uitgaven die ze doen, met als argument dat dat voor het “Algemeen Belang” is. Daar zijn we aan gewend, dus dat betalen we ook. We willen immers veiligheid, scholen voor onze kinderen, medische zorg en andere voorzieningen die we in ons eentje of samen met onze buren niet kunnen realiseren.
Het echte probleem komt echter pas nu om de hoek kijken. Die overheid produceert (als het goed is) namelijk zelf niets. Ze initieert, faciliteert, financiert en regisseert, dat is haar taak. En de banken zijn de tussenschakel die al die economische activiteiten tussen overheid en samenleving mogelijk moeten maken. De oliemannetjes die de machine draaiende houden. En zolang die de rente op hun uitstaande vorderingen binnenkrijgen hebben die geen probleem. In essentie zijn die banken van hetzelfde hout gesneden als die consumenten: als de deskundigen het zeggen hoef ik niet verder te denken. Als de regering het zegt zal het wel goed zijn. Maar als die regering het te hoog in zijn bol heeft en uitgaven doet die haar draagkracht (per definitie de draagkracht van haar burgers) te boven gaat, ontstaat er wel een heel groot probleem.
Dat nu is het geval in Amerika: als de overheid haar schulden zou moeten aflossen zou dat per persoon ongeveer een miljoen dollar kosten. Meer dus dan de doorsnee Amerikaan gedurende zijn leven ziet. Voor dat bedrag heeft de Amerikaanse overheid een veel te groot leger opgebouwd, een veel te grote wapenindustrie, een veel te grote administratie. Ja, daarmee hebben ze jarenlang heel veel mensen van een inkomen voorzien, hetgeen weer een positieve bijdrage leverde aan de economie. Maar wel allemaal op de pof: Met geld dat (nog) niet bestond, dat misschien in de toekomst terugverdiend zou kunnen worden. Oorlogen werden gestart en landen werden gekocht en niemand hoefde te betalen, alleen de rente hoefde te worden betaald. De banken kwamen op den duur wel krap te zitten, maar leenden op hun beurt weer bij andere landen met overschotten, zoals China. Die Chinezen zaten daar niet mee, zolang ze in plaats van geld te krijgen hun spullen maar mochten leveren. Ook een methode om je centen binnen te krijgen als je toch meer hebt dan nodig is. Hebben die Chinese fabrikanten en werknemers ook weer wat te doen, toch? Zo blijft er brood op de plank.
Jaren lang is dat fantastisch gegaan: geen gezeik, iedereen rijk. Niks aflossen en gewoon een termijntje rente betalen, geen vuiltje aan de lucht. Totdat: tja, wat gebeurde er eigenlijk. Niet een echte oorzaak. Successievelijk ging er steeds vaker iets mis. Enron en in haar kielzog accountantskantoor Arthur Anderson, dat de wereld grotelijks belazerd had. Andere wereldspelers, binnen of buiten Amerika, zoals Ahold en Parmalac, het waren de eerste serieuze signalen dat het mis zou gaan. Als ervaren rat ging je toen als de bliksem via de ankerkabel het schip af. Alleen: ervaren ratten zijn er niet veel, de meesten zijn jonkies die nog geloven in kettingbrieven, loterijen, gratis geld en andere sprookjes.
Nu zijn al die jonge ratjes failliet, gewoon kapot. Nog maar kort geleden werd door allerlei geschoolde specialisten beweerd dat de golfbeweging in de economie (zeven vette jaren vs. zeven magere jaren en de Kondratieff cyclus, niet meer bestond. Jawel dus. Je kunt leren uit het verleden en weten wat en waarom je het verkeerd hebt gedaan, maar dat helpt volgende generaties niet. Die denken de stommiteiten van hun voorgangers niet meer te maken. Nee, niet precies dezelfde, dat zou pas echt stom zijn, maar wel in essentie dezelfde.
Ben Bernanke, president van de FED, het hoogste financiële orgaan in Amerika promoveerde op een proefschrift waarin hij uitlegde dat voor het draaiende houden van de economie desnoods het uitstrooien van geld uit helikopters voldoende was. Zodoende zouden immers de “consumenten” blijven consumeren en konden de fabrieken dus blijven produceren. Zo’n man geeft dus vandaag de dag leiding aan de wereldeconomie. En iedere paar generaties wordt het weer geprobeerd: de Russen met hun obligaties, de Duitsers. Maar geld zonder onderliggende echte waarde is en blijft vals geld, wat mannen als Burnanke ook mogen beweren. Daarbij is “vertrouwen” (een ander woord voor “lucht”) geen onderliggende waarde. Tegenover een hypotheek moet de voortbrengingsprijs van het onderliggende vastgoed staan, niet de opgeklopte terugverdiencapaciteit van de koper van dat vastgoed.
Ja, ik weet het. Op die manier zouden we, ook in de westelijke wereld, nog steeds zeer sobertjes leven. Maar wel schuldenvrij en vast niet minder gelukkig. Gelukkig zijn gaat immers niet omgeld, maar om liefde, seks, glans in je ogen en een lach op je gezicht. Dat is menselijk geluk. En als je een keer de stress en spanning wilt voelen die uitstijgt boven je relaxte leven van alledag, dan neem je een keer plaats in de rollercoaster op de kermis, of je gaat een keer naar het casino. En daarna terug naar je duplexwoningkje om er nog een gelukkig en spannend uurtje aan toe te voegen.
Het heel grote probleem is namelijk onoverbrugbaar en onoplosbaar: Hoe intelligent we ook zijn (denken we), onze overzichtsbreedte (scope) omvat niet meer dan zeven jaar (voor grote geesten als Kondratieff 20 jaar). We kunnen door enkele nerds wel onze historie laten documenteren, maar dat is geschiedschrijving, verleden tijd. De Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) was naar de huidige opvattingen prut, wij kunnen het beter. Hoezo? Daarover zal ik later schrijven, maar om te beginnen konden ze mondiaal financieren en en passant nog ontwikkelingswerk doen ook.
De jonge ratjes van nu hebben, net als vroeger, wel 7 jaar kennis in hun knar, maar geen 7 jaar ervaring. Ze kunnen geen zeven jaar vooruit denken. Niemand kan dat, ook ik niet. Maar om die menselijke tekortkoming te vervangen door kwartaalresultaten en jaarbonussen is mensen bevestigen in hun onvermogen. Ze de indruk geven de toekomst volledig te kennen is eigenlijk een misdaad.
We zijn nu aangeland op een kale rotsige kust. Met steile pieken en diepe ravijnen. We leven nog, maar ons schip is op de klippen gelopen. Het gaat er nu om om te overleven. Om niet om te komen van de honger en een dak boven ons hoofd. Vangnetten en reddingssloepen zijn er niet meer, laat staan gouden handdrukken en bonussen. Het komt er nu op neer om, samenwerkend met de andere overgebleven ratjes een veilige plek te zoeken, daar ons te herstellen en te leren gelukkig te zijn met minder. Dat is niet echt moeilijk, want voor alle materiële waarden die met deze schipbreuk verloren zijn gegaan komen andere immateriële waarden terug. Welke dat zijn vraagt u maar aan uw therapeut. Kijk naar de jaren van opbouw na iedere oorlog. Dan zie je de herstelcapaciteit en veerkracht waardoor het menselijk ras nog steeds niet uitgestorven is. Dan viert optimisme, saamhorigheid en positieve energie de boventoon. De ellende begint pas opnieuw als in alle basisbehoeften weer is voorzien en we weer alleen voor onszelf gaan. Om onze buren te laten zien dat wij het beter doen.
Maar dan zijn we weer een generatie verder. De babyboomers van na de tweede wereldoorlog hebben die wijsheden nog van hun ouders meegekregen, maar hun kinderen weten niets meer van steile pieken en diepe ravijnen, die denken alleen nog maar aan geld uit de muur en slimmer zijn dan je buurman. Dat zijn de managers van nu en ze komen van een koude kermis thuis. Gelukkig zullen hun kinderen opnieuw beseffen dat er geen geld strooiende helikopters bestaan en geluk niet in het casino kan worden verworven, maar wel in de onderbuik. Helaas zullen hun kinderen weer dezelfde fouten maken als onze kinderen. Zo blijft helaas de cyclische welvaartsgolfbeweging eeuwig bestaan, zoals eb en vloed, dag en nacht, zon en regen. Het zij zo. Het echte geluk bevind zich onder de deken.

Wim van Halm.

De jongensdroom van Maxim Verhagen

Zoals hij zelf zei: zijn jongensdroom is uitgekomen.Minister van Buitenlandse Zaken wilde hij altijd worden, Maxim Verhagen, dus mogen wij concluderen dat ijdelheid en een overdosis aan eigendunk hem beslist niet vreemd is. Dat zag je al in zijn functioneren in de CDA fractie. En laten we wel wezen, het zijn eigenschappen die je ook wel nodig hebt in de leeuwenkuil van de politiek. En zeker als Minister van Buitenlandse Zaken van een klein landje als Nederland. Je moet je wel staande houden tussen de grote jongens uit Duitsland, Engeland, Frankrijk, de NAVO, de VN en Solana, om er maar enkele te noemen. Naast genoemde eigenschappen heb je daarvoor vrienden nodig en dat lukt het best door als spreekbuis voor de sterke jongens te fungeren, net als vroeger op school.
Daarom heeft Nederland ook nooit een eigen standpunt, maar blaat zij mee met de andere schapen in de kudde. Nooit wordt de Nederlandse bevolking een mening gevraagd over buitenlandse zaken, dat valt kennelijk buiten onze democratische rechten. De standpunten over buitenlandse aangelegenheden worden op basis van opportuniteit bepaald na raadpleging van de VS, de NAVO en de grote Europese landen. Als Nederland kun je het je immers niet permitteren om plotseling een afwijkend geluid te laten horen.
Het grappige van Minister Verhagen is echter dat hij die standpunten ook met een ernst, zo niet verbetenheid naar voren brengt alsof hij ze zelf heeft bedacht. Daardoor krijgt het ook iets koddigs: Nederland waarschuwt China ernstig de mensenrechten beter te waarborgen. En deze week eist Verhagen van Rusland de onvoorwaardelijke terugtrekking van zijn troepen uit de Georgische gebieden.
Dat laatste is overigens een ernstige zaak, omdat Nederland alweer als beste jongetje van de klas veiligheidstroepen heeft aangeboden om de Amerikaanse aanspraken op Georgië te helpen verdedigen. Nadat we Irak en Afghanistan zijn ingefrommeld gaan we nu dus voor de derde keer de bietenbrug op. Wat heeft Nederland en de EG daar te zoeken? Nederland en de EG hebben alle baat bij een goede grote buur: Rusland. Als Nederland hebben wij altijd goede banden onderhouden met Rusland (niet de USSR)en ook nu hebben we die. Waarom moeten wij nu zo nodig Amerika steunen in zijn niet aflatende politiek van ondermijning van de Russische kracht en invloed in het Oosten? Waarom moeten wij meewerken met het vestigen van een westerse enclave midden in Rusland?
Waarom doet Nederland mee aan dat opgeklopte vijanddenken? Vanwege economische belangen? De compensatieorders voor de JSF of anderszins? De veelgehoorde redenering dat elk land recht heeft haar eigen bestemming te kiezen is een dooddoenertje van de eerste orde. Gaan we straks alle naar onafhankelijkheid strevende minigebieden “helpen” in hun strijd? Turkmenistan, Tibet, Waziristan om maar een paar namen te noemen. Waarom hebben we dan eerder Tsjetsjenië niet geholpen, Nagorno Karabach of Moldavië? Omdat dat politiek niet interessant is. Puur opportunisme. Moeten we daar onze mensen en middelen voor inzetten? Mijn antwoord is NEE.
Elk land moet beseffen dat onafhankelijkheid niet bestaat en zelfs niet wenselijk is. Dat veroorzaakt isolement, jaloezie, vijanddenken en op den duur oorlog. Als Nederland moeten we daar niet aan meewerken. Inderdaad, ieder land heeft het recht om zijn eigen weg naar het geluk te zoeken, maar moet niet piepen als dat niet de goede weg blijkt te zijn. Georgië is daar een sprekend voorbeeld van. Geen enkele Nederlandse militair of politieagent heeft daar iets te zoeken.
Misschien kan de Tweede Kamer Minister Verhagen nog corrigeren. Dat zou pas democratisch zijn.

Wim van Halm

Ach, Europa.
Ik zal de laatste zijn om Europa af te vallen wanneer ik in andere werelddelen ben. Maar moeite kost het vaak wel. Je geneert je toch dood. Een parlement van tweederangs politici die met een (gemiddeld) veel te hoog salaris de schijn van democratie proberen hoog te houden en zich uitsluitend met bijzaken bezig houden. Zoals een waardeloos keurmerk voor biologische producten, bovenop de veel sterkere landelijke keurmerken en recentelijk de richtlijn om vrouwonvriendelijke reclameboodschappen te verbieden.
Volgens het Europarlement wordt de vrouw in de reclame nog steeds neergezet als een ongeëmancipeerd keukensloofje.
Het was mij eerlijk gezegd niet opgevallen. Wat mij wel steeds opvalt is de absolute debilisering van mannen. Past natuurlijk helemaal in het huidige matriarchale denken, waarin de man gereduceerd is tot zaaddonor en melkkoe, maar storen doet het mij wel. Let maar eens op autoreclames en spotjes voor lichaamshygiëne.
Kennelijk irriteren de dames en heren in het Europarlement zich daar niet aan en hebben ze alle tijd om zich met absoluut irrelevante bijzaken als vrouwenemancipatie bezig te houden.
Buiten-Europese zaken als de relaties met het Midden Oosten, China, Rusland, Amerika, daar bemoeien ze zich niet mee. Die laten ze zich schaapachtig dicteren door de VS en de Navo. Dat al die andere werelddelen iedere keer nog de moeite nemen een politiek aanvaardbaar antwoord te formuleren mag een wonder heten en lijkt meer op een kwestie van fatsoen dan een noodzaak. Ik maak mij sterk dat het nalaten van een reactie geen enkel gevolg zou hebben. Zo in de zin van: “Het uitblijven van een reactie door het Kremlin wordt als ernstig verstorend voor de onderlinge verhoudingen ervaren.” So what?
De Euro is de enige verworvenheid van Europa die ik kan bedenken. Inderdaad een wereldmunt die langzaam maar zeker mee gaat tellen. Niet meer afhankelijk van (vervalste en uitgeholde dollars), krachtig genoeg om ook voor Rusland en Azië interessant te zijn. De huidige wisselkoers van ca. anderhalve dollar voor een Euro acht ik op middellange en lange termijn zeer aanvaardbaar. Daar durf ik mijn lange termijnrisico’s op te nemen.
Verder is Europa net zo’n ratjetoe als het Midden Oosten. Een verzameling van zelfbenoemde wereldverbeteraars die Europese Normen en Waarden uitdragen naar de wereld. Wat dat zijn? Democratie, een volstrekt overschatte formule om bij gebrek aan daadkracht en eendracht toch “de boel een beetje bij elkaar te houden” (citaat: Job Cohen, oh sorry, istie burgemeester?) Privatisering, de klok terugdraaien nadat we eeuwen hebben gebouwd aan een uitstekend systeem van publieke dienstverlening op basis van gemeenschappelijk belang in plaats van op persoonlijk gewin. Het management van toen waren beschaafde mensen die alom gerespecteerd werden. Nu zitten afgestudeerde gogen op hun dikke reet zichzelf vorstelijke beloningen toe te kennen terwijl ze hun personeel in de kou laten staan. Het zijn de textielbaronnen van vroeger, de managers van energiebedrijven en zorginstellingen. Zij moeten nog de fase van emancipatie door die het bedrijfsleven al anderhalve eeuw achter de rug heeft. Wie, in de lieve vrede bedenkt zoiets: marktwerking in maatschappelijke dienstverlening. Dat bedenkt Europa, omdat zo nodig het mislukte systeem van Amerika moest worden geïmiteerd. Is dat mislukt dan? Ja, dat is mislukt: Ook in Amerika is de vrije markteconomie een farce: De huizenmarkt wordt er kunstmatig in stand gehouden met staatsgarantie voor insolvabiliteit: belony! Vrije markteconomie, m’n neus. Is er ooit een fatsoenlijk zorgsysteem in de VS tot stand gekomen? Probeer er maar eens een ziekenhuis binnen te komen. En weet u nog van de ENRON affaire in Californië, die energiereus die omviel? Of dacht u dat Fannie May en Freddy Mac nog zouden bestaan als de VS zelf toepaste wat ze voor andere economieën prediken. Zelfs de industrie wordt kunstmatig beademt met fincieringsarrangementen voor de auto-industrie en staatsorders voor wapentuig.
Maar Europa, dat qua maatschappelijke organisatie ver voor lag op de VS , moest zo nodig ook daarin het vrije ondernemerschap omarmen, de Jacobsen en van Es rolmodellen alle ruimte gevend. Dan zet je er natuurlijk weer een indrukwekkende Autoriteit boven, die uiteraard, geheel volgens traditie, begint met zichzelf een rijkelijke beloning toe te kennen. Zo bouwt Europa aan zijn ondergang. Dat Europa wil nota bene leidend zijn in de wereld op vrijwel elk gebied: mensenrechten, duurzaamheid, noem maar op. Ondertussen is het niet bij machte een eendrachtig buitenlands beleid vorm en inhoud te geven, is het zelfs niet in staat de eigen identiteit te formuleren. Waar is het ethisch besef?
Maar wel de ene Europese Richtlijn na de andere uitvaardigen, zoals over wenselijk gedrag in reclame uitingen en advertentiecampagnes financieren voor in Polen op onfatsoenlijke wijze geproduceerd kippenvlees.
Wat zou ik graag willen dat ons kabinet eendrachtig zou zeggen: We zijn alleen voor Europa uit economische overwegingen, dan zou ik er vrede mee hebben. Maar ze doen net of ze er echt in geloven, hoewel ik de onderbouwing daarvan nog steeds nooit heb gehoord. Laten we teruggaan naar de EEG de Europese Economische Gemeenschap en voor de rest lekker pluriform blijven. Dat is de kracht en de beschaving van Europa.
Ja, Europa heeft nog een hele lange weg te gaan voor we er ons niet meer voor hoeven te schamen. En ik weet zeker dat ik dat niet meer zal beleven, want zet er maar gerust een jaar of vijftig op.

Wim van Halm

Maarn, 13 augustus 2008

Ik ben zo boos, zo allerafschuwlijkst boos; eigenlijk wil ik zeggen: zo godverdomde boos, dat ik het niet meer verkroppen kan. Niet nu opeens, maar al een poos oplopend tot nu ik het bijna niet meer verdragen kan.

Daarom schrijf ik, in de hoop dat er enige stoom kan ontsnappen.

Zojuist teruggekeerd van een 5-daags bezoek aan Edinburgh, de festivals, samen met een paar vrienden. Geen nieuws van enige importantie gezien of gehoord in die dagen, want alles is nu ondergeschikt aan de Olympische Spelen 2008 in China.
In Edinburgh was mijn boosheid al tot bijna kookpunt opgelopen en was al tot ongewilde uitbarsting gekomen (is trouwens altijd ongewild).Thuis, het is de dertiende, maar wij zijn niet bijgelovig, zijn er geen positieve aspecten die onze thuiskomst zouden kunnen veraangenamen. De kat is al 5 dagen niet meer gesignaleerd; de oppas is al zo vroeg weg gegaan dat de hond geen eten heeft gehad; de televisie blijkt kapot te zijn; de bouwvergunning voor mijn tuinhuis is geweigerd; formulieren van de Kamer van Koophandel zijn vanwege fouten teruggestuurd en zo nog een paar minuscule dingetjes.
Morgen zal ik het allemaal nog eens tot me laten ingaan, wellicht lost het zich allemaal vanzelf op.

Vlug de kranten even scannen. Ik wist het wel: toen we vrijdag richting Edinburgh vertrokken wist ik het al: oorlog in Georgië. Rusland heeft keihard (en volstrekt terecht) gereageerd op de poging van Amerika en Europa om een westerse enclave midden in Rusland te vestigen. 2500 doden en 100.000 vluchtelingen (of zoiets, dat maakt niets uit; het is minder belangrijk dan een bronzen, zilveren of gouden medaille op de Olympische Spelen, zo concludeer ik uit de prioriteiten van de nieuwsbepalers.

Ik word er zo boos van, zo ziek: een Nederlandse cameraman omgekomen bij een Russisch bombardement in deze vijfdaagse oorlog tussen Amerika /EG en Rusland. En een van de meest integere kranten in Nederland (Trouw) vult er twee pagina’s mee. Volgens de journalisten die elke dag de krant vol schrijven zijn journalisten de belangrijkste mensen op aarde. Ze schrijven minstens de helft van hun oeuvre over zichzelf en hun vrienden ( en vriendinnen, voor zover zich dat voor publicatie leent) Verspil geen tijd: lees die troep niet, het heeft niets met nieuws te maken. Elke dag komen er mensen om. Verdronken in het zwembadje van oma, of verdwenen bij het schaatsen op te dun ijs. Of samen met je kinderen van de berg gedonderd, laat staan bevroren bij het beklimmen van de K2.

Dat was allemaal nieuws deze week. Sodemieter toch op! Wie te grote risico’s neemt en het niet redt heeft gewoon pech. Niks reddingsoperaties, geen helikopters en persaandacht. Gewoon negeren.
Een paar weken geleden was ik in Vancouver (B.C. Canada), waar de twee bruggen tussen de City en Noord zes uur waren gesloten wegens een verkeersongeluk op de ene brug en een zelfmoordpoging op de andere brug. Je zult maar in de file staan en jij of je kinderen moeten plassen. Je kunt geen kant op. Voor de ene brug zou ik graag een bulldozer adviseren die zonder enige scrupule de auto’s over de railing schuift (al of niet met chauffeur, als het maar snel gebeurt), voor de andere brug zou ik de psycholoog thuis laten en vrolijk roepen: “Jump, Jump!” (Mevrouw wilde van de brug af springen)

Australië heeft eindelijk besloten om geen reddingsoperaties meer door de Marine te laten uitvoeren voor al die idioten die vinden dat ze de Zuidpool in hun zeilbootje moeten kunnen doen. Toppie! Moet de Gemeenschap opdraaien voor de kosten van al die avonturiers. Ik dacht het niet!

Zesduizend Euro moesten de K2 helden betalen om hun Pakistaanse kok te redden van de dood. Ze deden het niet en lieten hem aan zijn lot over, om vervolgens nog verontwaardigd te zijn ook, omdat de man zich blijkbaar niet goed verzekerd had. De Christelijke krant Trouw deelde (blijkens de sfeer van het bericht) die verontwaardiging. Hoe is dit mogelijk! De opdrachtgever (in dit geval dat stelletje klojo’s dat zo nodig de stoere bink wil uithangen en wereldberoemd hoopt te worden door onverantwoorde risico’s te nemen) blijft doodgewoon verantwoordelijk voor al zijn ingehuurde medewerkers. Of het nu zijn (blanke)soortgenoten zijn, Pakistani of apen. Of het nu betaald is of niet. Niemand heeft het recht om verontwaardigd te zijn als een ander sneuvelt als gevolg van zijn businessplan.

Eigenlijk wel grappig: Schotland, waar wij de afgelopen dag waren, heeft een historie van bloed, zweet en tranen. William Wallace joeg talloze (men kon in die jaren nog niet zo goed tellen) boeren jongens de dood in voor “the Freedom of Scotland”. Kom op zeg, waar zijn we nou mee bezig! Wat is “vrijheid”? Zouden de Friezen beter af zijn als de “vrij” waren? Of de Basken? Of de Tibet tanen? Ik zag ze (studenten, pubers) in Festivalstad Edinburgh met veel bravour rondlopen. Daar werd ik niet boos van. Pubers. Boos word ik pas als journalisten dat serieus nemen. Wat je moet doen is met die “Vrijheidsstrijders” een borrel gaan drinken en leuk gesprek met ze aanknopen.

Vrijheid is zo’n relatief begrip. Iedereen is vrij, mits we ons houden aan de geldende maatschappelijke codes van de omgeving waarin wij leven. In Nederland betekent dat dat we de regering ongegeneerd mogen beledigen, maar niet harder mogen rijden dan aangegeven, in China is het precies andersom. Het probleem met vrijheidsstrijders is altijd dat ze iets anders vrij willen dan de gangbare opvatting.
Praten is daarvoor de oplossing. Wij mensen hebben die faciliteiten in huis! Als het met praten niet kan is het de moeite niet waard. In elk geval nooit geweld. Dan verval je tot dierlijk gedrag. Als je het met praten niet kunt oplossen, laat het dan maar zitten. Voeg je dan maar. Wacht je tijd rustig af, want ooit komt die (en misschien ben je het dan al lang vergeten)
In elke cultuur kun je je voegen en vrij zijn. Respecteer die cultuur of verdwijn, maar wie een wapen opneemt om zijn gelijk te bevechten is per definitie gediskwalificeerd tot barbaar.
Nog erger wordt het als je die wapens meeneemt de grens over om anderen tot je gelijk te dwingen, zoals Duitsland in de vorige eeuw deed en zoals Amerika dat ook al sedert 1943 doet. Laten we er geen label aan hangen, maar het opleggen van je eigen gelijk beweegt zich tussen zending bedrijven en terreur. Het een is net zo verwerpelijk als het ander.

Wim van Halm

Radboud Universiteit Nijmegen: opleiders in destructie.


Iets maken is veel moeilijker dan iets kapotmaken, dat weet zelfs een kind. Om iets te maken heb je positieve energie nodig, om iets stuk te maken heb je negatieve energie nodig. De Radboud Universiteit Nijmegen heeft zich blijkbaar gespecialiseerd in het laatste.

Met verbazing zag ik gisteren een foto van een glunderende hoogleraar met een aantal breed lachende studenten: het was gelukt de Ov-chipkaart te kraken. En ik las erbij dat zij het als hun maatschappelijke taak zagen dit werk te doen. Wat een ongelofelijke arrogantie! Ik kan u verzekeren dat geen van deze lieden in mijn bedrijf ooit zouden worden aangenomen, evenmin als de lieden die op zondag voor de lol een stadion in brand steken, hetzelfde soort. Beladen met negatieve energie. In mijn bedrijf zijn makers nodig, geen kapotmakers. Dat geldt natuurlijk voor de hele samenleving, maar in onze verziekte cultuur is het kapot maken inmiddels wel tot een maatschappelijk aanvaard gezelschapsspel geworden. Universiteiten strijden met elkaar wie het eerste iets kapot heeft.
Natuurlijk is het van belang dat producten zo foutloos mogelijk zijn, maar niets is volmaakt en alles is kapot te krijgen. Als je alle kosten en moeite in aanmerking neemt die het kraken van de Ov-chip heeft gevergd dan is dit te betitelen als buitenproportionele destructiedrift. Daarmee zijn de “Radboudhackers”, zoals zij niet genoemd willen worden, maar wel zijn, geen onderdeel van de oplossing, maar een belangrijk onderdeel van het probleem.

Geen mens ter wereld heeft ooit een volmaakt product bedacht, laat staan gemaakt en dat zal ook nooit gebeuren. Dat is natuurlijk wel het streven, maar omdat we weten dat we de volmaaktheid nooit zullen bereiken is dat ook niet de vraag. De vraag is of het goed genoeg is voor het beoogde doel. We weten dat alles na te maken is, of het nu dollarbiljetten, strippenkaarten, paspoorten of horloges zijn. En dat gebeurt ook aan de rafelranden van onze samenleving, maar zolang dat onze samenleving niet ontwricht is dat een aanvaardbaar risico. Wat er nu gebeurt is dat de “ingenieurs der duisternis”, vanuit het schimmige rafelrandgebied universiteitsfähig zijn geworden en met hun negatieve energie onze samenleving van binnenuit ontwrichten.

De bovengenoemde hoogleraar wenst geen geheimhoudingsverklaring te tekenen voor zijn destructieve werkzaamheden. Daarmee is hij in mijn ogen wel degelijk crimineel bezig, wat vernielen om het vernielen toch is.
Zolang een product niet volmaakt is hoort de wetenschap het gaandeweg te blijven verbeteren. Bij te dragen aan de oplossing van problemen dus. En zich ondertussen te onthouden van activiteiten die de bruikbaarheid van het product vernietigen.
De lieden van de Radboud Universiteit zouden, indien zij begiftigd waren met positieve energie (quod non) mogelijk een uitstekend salaris kunnen verdienen als ontwikkelaar/verbeteraar bij de chipfabrikant, maar net als chemici die hun kennis gebruiken om wapens te ontwikkelen of juristen die zich specialiseren in het faciliteren van mafiosi, hebben ze op enig moment jammerlijk de verkeerde weg gekozen.
Als ik Rector Magnificus was van de Radboud Universiteit zou ik die attitude niet toestaan, maar misschien hoort het wel bij Nijmegen: altijd al de stad van de kraakbeweging.

Wim van Halm

Al eeuwen lang proberen wij de wereld te bekeren, zoals de moslims dat vandaag de dag bij ons doen. En denk niet dat wij altijd vriendelijker en goedmoediger waren, want dat is niet zo. Om bijvoorbeeld op Sri Lanka (het vroegere Ceylon en van 1640 tot 1796 een Nederlandse kolonie, ruim 150 jaar) ambtenaar te kunnen worden, moest je een Nederlandse naam aannemen en je Nederlands Hervormd laten dopen en dus lid zijn van de kerk. Zij werden dan bevorderd tot burgher, een hogere “kaste”, beter betaald, beter geschoold en hoger in aanzien. Op Sri Lanka zijn Nederlandse familienamen dan ook geen uitzondering en nog steeds geeft een burgher-afkomst een zekere status. Het verschil met de Islam is wel dat wij ons niet als mens meerwaardig vonden, maar wel als cultuur. Architectuur, rechtspraak, onderwijs, alles werd van hier gehaald en daar ingevoerd. Nog steeds is op Sri Lanka het Kadaster op Nederlandse regelgeving gebaseerd en Sri Lankaanse rechtenstudenten studeren in Leiden. Terwijl we er al weer ruim 200 jaar weg zijn.

Maar zending bedrijven doen we nog steeds, het zit in onze genen, het gevoel een superieure cultuur te hebben waarvan de wereld iets kan leren. Sterker nog, hoewel we kleiner zijn dan het koninkrijk Bhutan, hebben we de pretentie Globaal Gidsland te zijn op talloze levensterreinen: emancipatie van minderheden, strafrechtspleging, verslavingszorg, medische ethiek en nog enige reeksen van Nederlandse normen en waarden.

Ministers, Balkenende voorop, waarschuwen regelmatig de wereld zich fatsoenlijk te gedragen, naar goed Nederlands voorbeeld. Wij sturen ons leger naar Afghanistan, Irak en Soedan om aan het volk daar (en aan de Amerikanen) te laten zien hoe het hoort. Wij zijn grote voorstanders alle achtergebleven culturen binnen en rondom Europa de EG binnen te slepen, omdat we dan beter druk kunnen uitoefenen hun inferieure culturen ten goede te wijzigen.
We sturen leerplichtige straatmuzikantjes terug naar hun landen en onderhouden hun regeringen over hun onverantwoordelijk gedrag.
Ja, Nederland is Zendingsland als geen ander (of het zou Zuid Korea moeten zijn, die na het afschaffen van het hond eten nu hun zendingsmissies uitsturen)

Afgelopen weekend was ik een van de zestig coaches (ervaren managers) in een trainingsweekend voor veertig getalenteerde jonge managers. Er werd een even uitdagend als omvangrijk managementgame gespeeld, bestudeerd en geëvalueerd, waarin ook een aantal ethische dilemma’s waren verwerkt. Op één daarvan wil ik specifiek ingaan:

Steekpenningen

De casus betrof een wereldwijd opererend zeesleep- en baggerbedrijf met opdrachtgevers in tal van Afrikaanse en Aziatische landen. Een nieuw aangestelde divisiedirecteur werd door de Raad van Bestuur bewerkt om in de komende vergadering van de Concerndirectie een door de ethische commissie voorgestelde bedrijfsregel te torpederen. Deze regel behelsde een verbod voor elke medewerker in het bedrijf om steekpenningen aan te nemen of te betalen, dan wel dit op enige wijze te faciliteren.
Hoewel evident is dat een dergelijk beleid niet hanteerbaar is voor wie zaken doet in andere culturen, was het toch frappant om te ervaren hoeveel kandidaten hier tenminste grote moeite mee hadden of zelfs onoverkomelijke bezwaren. Sommigen waren bereid alsnog af te zien van de functie, anderen zagen er geen bezwaar in de groei en gezondheid van het bedrijf in de waagschaal te stellen. Het calvinisme is blijkbaar nog steeds diep geworteld in onze ziel.

Hoewel ik als lid van de Raad van Bestuur met verve het hoe en waarom had uitgelegd (het behoorde tenslotte tot mijn rol), knaagde bij thuiskomst toch de vraag naar de ethische legitimiteit.
Ik zal u mijn argumenten voorleggen:

In Nederland worden grote opdrachten al decennia lang giraal afgewikkeld en komt er vrijwel geen cash meer aan te pas. Dat is niet overal zo. De meeste economieën in de wereld draaien nog voornamelijk op cash. En wordt het leven geleefd (al was het alleen maar om de inflatie en andere onzekerheden van het leven) op dagbasis. Dit betekent dat in de hiërarchie van de samenleving iedereen zorg heeft voor zijn directe extended family. En zorg wil zoveel zeggen als cash. Dat geldt voor de functionaris die gemachtigd is orders te tekenen, voor de chefs die de faciliteiten verlenen, de laadmeesters, de terreinknechten, ach eigenlijk iedereen waar je langs moet om de opdracht tot een goed einde te brengen. Is dat erg? Zou het beter zijn de aan de inkoper betaalde steekpenningen op de factuur als korting in mindering te brengen? Waar komt dat geld dan terecht? Niet bij de mensen die als dagloner niet op de payroll staan, maar wel voor allerlei klussen worden ingehuurd. Dat geld komt bij de aandeelhouders terecht, bij mensen die van hun inkomen nog geld over houden om aandelen te kopen. Is dat dan eerlijk?
Nu houd ik hier geen pleidooi in onze geperfectioneerde samenleving het steekpenningen stelsel maar weer in te voeren; wij hebben geen dagloners meer en alles is geregistreerd. Daardoor kunnen we ons permitteren niet meer uit de losse pols met cash te hoeven strooien. En inmiddels hebben we dat tot ethische norm verheven.
Maar aan de andere kant durf ik het als onethisch te betitelen om het in dat overgrote deel van de wereld waarin cash nog king is, de daggeldeconomieën, niet met cash te strooien.
Dat is te rigide, te dogmatisch, te calvinistisch.
Dat is onze normen opdringen aan anderen, dat is onfatsoenlijk zending bedrijven.
Het enige wat wij mogen doen is vóórleven. Laten zien hoe wij het doen. Onze normen tot dogma’s voor de hele wereld te verheffen is neokolonialisme en paternalisme.
Ook na er nog eens over nagedacht te hebben, lijkt mij dit standpunt ethisch zeer verantwoord. Ik ben benieuwd naar uw tegenwerpingen.

Wim van Halm

Afzeiken

Het is ongelofelijk, zo goed als Nederland is in het afbranden van mensen, initiatieven, gedachten uit andere dan de eigen kring. Ik ben Trots Op Nederland, al zolang ik op Koninginnedag met mijn versierde fiets in een optocht liep, dus ver voor de opkomst van Rita Verdonk. En ik ben dus ook trots op onze Nederlandse cultuur. De cultuur van een man een man, een woord een woord; recht zo die gaat en: Wij willen Holland houen… Geen watjescultuur dus. Maar een naar trekje is toch wel dat we de sterke neiging hebben om alles wat van buiten komt cynisch tegemoet te treden en als het ons op het eerste gezicht niet bevalt af te zeiken (sorry voor het woord, maar er is geen beter woord voor)
Deze week hebben we gezien hoe de gevestigde partijen eensgezind een geprononceerde, maar toch electoraal succesvolle politicus, vakkundig hebben afgemaakt en vandaag, 3 april 2008, was het de beurt aan Rita Verdonk om onderworpen te worden aan de Nederlandse afzeikcultuur. Wat voor toespraak ze ook zou hebben gehouden, het zou nooit goed geweest zijn en alle BNers die tevoren al door de diverse media voor hun commentaar waren uitgenodigd deden uiteraard waarvoor ze waren uitgenodigd: afzeiken. Gestreeld door de uitnodiging (Herben, Gordon, de een of andere Croiset met een publieke egotrip en de Utrechtse vastgoedhotemetoot Bartels) of uit politiek opportunistische overwegingen (Pechtold). De laatste was absoluut de meest redelijke en inhoudelijke relevante, maar waarom moet het negatieve toch altijd benadrukt worden.
Dan kies ik toch voor de kracht van Rita: “We gaan ervoor”, met dat vuistje, haar ontwapenende lach onder die alerte, schrandere, maar stralende ogen. Een prachtwijf, een krachtwijf.

Dan stoort me mateloos het volkomen gebrek aan respect van één van de deeltijdcartoonisten van dagblad Trouw waarin zij werd neergezet als een prijsvarken op de heenweg, naast de met een boomblaadje voor zijn schaamte vertrekkende Geert Wilders. Dat is niet leuk, dat is niet beschaafd, dat is doodgewoon harteloos. Weer zo’n raar woord waarvan uw kinderen zullen vragen wat dat betekent. (afzeiken kennen ze wel, denk ik)

Het is bovenal niet terecht.

Zowel Wilders als Verdonk hebben volstrekt gelijk!

Alleen gaat Wilders te hard de confrontatie in. Met zijn toon maakt hij geen mooie muziek, maar draaien de mensen zich afwerend om (Femke) en drukken op de uitknop. Inhoudelijk heeft hij gewoon gelijk met te waarschuwen voor het grote gevaar voor de uithollende werking van de islam in onze westerse samenleving, De Islam kent geen democratische grondbeginselen, geen vrijheid voor de individu, zoals onze samenleving die kent. Daarom gaat het in de opvoeding ook zo fout. In Islamitische culturen is de sociale cohesie de basis voor de samenleving. Niet alleen ouders, maar buren en vrienden en vooral de imam, zorgen voor sociale controle. Een jongen die zich misdraagt krijgt z’n trekken thuis. Hier in het westen ontbreekt dat en ontsporen die pubertjes: ze worden niet in het gareel gehouden, niet gecorrigeerd. Het heeft helemaal niets met de veelgeroemde Verlichting te maken die wij op hen voor zouden hebben, het is gewoon een andere cultuur, een ander wereldbeeld. Maar omdat de islam dat zo voorschrijft denken de moslims hier dat alles geoorloofd is om hun wereldbeeld aan ons op te dringen. En zeker als die pubertjes tot de ontdekking komen dat diefstal en tasjesroof op den duur geen bestendigheid geven en ze rond hun twintigste met hun vrienden op de levensbeschouwelijke toer gaan door de Koran te bestuderen, ontstaat een gevaarlijk explosief. De Koran kent immers geen liefde en biedt geen troost. De Koran kent, even als het Oude Testament en de Thora, geen Nieuwe Testament, waarin liefde en vergeving, respect en genuanceerdheid de leidraad zijn.

Geert Wilders en al zijn aanhangers hebben volstrekt gelijk, maar zij zullen het nimmer krijgen. Het CDA had in strategisch fractieoverleg besloten dat het afgelopen moest zijn met Wilders en dat, ongeacht de argumenten, de uitkomst moest zijn: de “ontmaskering” van de PVV en met name van Wilders. De opening van het debat door fractieleider van Geel van het CDA zette de toon van het debat en heel veel uren later kwam de dodelijke, vooraf reeds bedachte term “ontmaskering” tevoorschijn. Meesterlijk geënsceneerd, het CDA geheel waardig. Vaklui in publieke manipulatie.
Wilders is definitief geïsoleerd en zal op den duur door eenzaamheid wegkwijnen. Zo gaat dat.

En dan komt Rita. Een in alle opzichten stevige dame met een uitstekende staat van dienst. In een gelikte show geeft ze de aftrap van haar politieke beweging met een aantal veelbelovende uitgangspunten en doelstellingen. Een positieve uitstraling en een optimistische levensbeschouwing; we laten ons niet onder schoffelen, we gaan het stevig aanpakken en iedereen die mee wil doen om dit land leefbaar te houden is van harte uitgenodigd. Zo niet: weg wezen!
Wat is er mis met deze boodschap? Niets, maar alle bovengenoemde heren kwamen in hun verwatenheid niet verder dan wat flauwe en cynische opmerkingen. “Niets nieuws, onvoldoende, holle retoriek, gemiste kans, te vrolijk openingsfeest, te amerikaans, rondjes varen op het IJ, waar komt het geld vandaan”, tjongejonge wat een kinnesinne, echt Nederland op z’n smalst. De tv-programma’s Nova en Pauw en Witteman zijn er natuurlijk ook voor om als vooruitgeschoven waakhonden de belangen van het linkse establishment veilig te stellen door alle Fremdkörper onmiddellijk het linkse paradijs uit te drijven, maar wat is het kortzichtig en treurig.

Rita hoort een faire kans te krijgen en gezien haar goede start ga ik er vooralsnog van uit dat ze die zal waar maken ook. Ze verdient het en Nederland verdient het.

Wim van Halm

Als de “zorgen van de Minister President voor een crisis terecht waren” zoals Staatssecretaris Abuthaleb in het Programma Pauw en Witteman van 27 maart jl. letterlijk zei, dan is dat het ultieme bewijs dat de film Fitna van Geert Wilders niet ten onrechte is uitgebracht.

De inhoud van de film was tevoren bij niemand bekend, maar maanden van oplopende onrust, niet in het minst opgefokt door de Regering van ons land door dramatische uitspraken, is de werking van de film grootser dan Wilders zich ooit had kunnen dromen. Ambassades en Veiligheidsdiensten zijn in paraatheid gebracht om de schade voor Nederland (economisch uiteraard) zo mogelijk te beperken. MP Balkenende zei afgelopen jaar dat wij ons wat meer de VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie, voor wie de afkorting niet kent) mentaliteit zouden moeten aanmeten. Hoewel heel Nederland over hem heen viel, omdat de VOC geassocieerd wordt met koloniale uitbuiting etc., was ik het geheel met hem eens. Toen Nederland nog een koloniale mogendheid was heeft het welvaart, organisatie en wetgeving gebracht in alle landen waar wij aanwezig waren. En nog steeds is dat iets waar Nederland trots op mag zijn, want overal waar wij waren is dat nog steeds de basis van heel veel goeds: Indonesië, Sri Lanka, Suriname, Brazilië, Gambia, Zuid Afrika, om maar enkele voorbeelden te noemen. Je kunt je ook concentreren op de dingen die in die landen nu mis zijn. Dat schept een ander wereldbeeld, gebaseerd op schuldgevoel, de dingen die niet gelukt zijn. Dat is jammer, want niet alles lukt en het gaat er ook om wat men er mee gedaan heeft. Van alle koloniale mogendheden heeft misschien alleen Frankrijk minder fouten gemaakt dan Nederland, zeker in de afbouwfase, maar dat neemt niet weg dat Nederland een ontzettend belangrijke rol heeft gespeeld in de opening van onze planeet. Het begin van de globalisering zou je het kunnen noemen. We gingen overal heen, brachten er in ballast bakstenen heen en voeren terug met kruiden en specerijen. We leerden ze van alles, zetten de administratie op, brachten kennis.
MP JP had groot gelijk om daaraan te refereren. “Laten we trots zijn!” Ik zeg het hem na.

Vanuit die opvatting zie ik ook zijn bezorgdheid voor de gevolgen van de door Geert Wilders (of moet ik zeggen: van de door de PVV en haar kiezers) uitgebrachte film Fitna. MP JP (het Kabinet) voorzag mogelijk economische schade door zulk bruut optreden. Dat past niet voor een handelsnatie die vrienden wil zijn met de hele wereld. Dat schaadt onze handelsbetrekkingen. In de tijd van de VOC duurde het ten minste vele maanden voor iets gevolgen had, maar nu, met al onze technologische verworvenheden duurt het slechts minuten voor de eerste reactie er is. Iedereen die er maar even toe doet: politici, wetenschappers, geestelijk leiders, en niet te vergeten het journaille, worden binnen het kwartier om een afgewogen mening gevraagd, nog voor ze er over hebben kunnen nadenken. En, door ijdelheid gedreven waarschijnlijk, laten ze zich dat nog aanleunen ook. Het zij zo, het is de geest van deze tijd.

Fitna blijkt geen haatdocument te zijn, maar een scherp geformuleerde en goed gedocumenteerde waarschuwing tegen islamisering. Met het doel de maatschappelijke discussie daarover nu eindelijk eens goed van de grond te trekken. Dat lijkt nu te lukken en mag dan geheel de verdienste van de film (en dus van Wilders) genoemd worden.
Want dat die discussie gevoerd moet worden leidt geen twijfel, blijkens ook de vele onbegrijpelijke commentaren in alle actualiteitenprogramma’s van de afgelopen week.
Geen enkele deskundige, moslim of niet, ontkende dat de getoonde drama’s zich hadden voltrokken, maar, zo werd ons voorgehouden, zulks kwam in Nederland niet voor, dus waar maken we ons helemaal druk om. Uit het buitenland geïmporteerd oud materiaal dat iedereen al lang kende. In het Midden Oosten zie je zulke dingen dagelijks op de tv, want inderdaad gaat het er in die landen wat harder aan toe. De consensus leek te zijn dat Nederlandse islamieten anders zijn dan die in het buitenland.
Hoezo? Hebben we hier in Nederland een eigen variant van de Islam? Of een andere Koran? Preken de mullah’s en imams hier anders dan in de rest van de wereld? Blijkens talrijke filmopnamen, ook uit Nederlandse moskeeën, beslist niet. Als de Islam zo vreedzaam is als vele voormannen in Nederland willen doen geloven, waarom is er dan zo veel geweld in de Islamitische wereld? Ik heb zo het vermoeden dat ook hier het oer-islamitische begrip veinzen een belangrijke rol speelt. Doen alsof alles koek en ei is, maar ondertussen bouwend aan een beter klimaat en wachtend op het moment dat de kansen gaan keren. De basisinstructie van elke imam aan zijn leerlingen is: als je met een westerling praat, wees dan vriendelijk en laat nooit het achterste van je tong zien. Of zoals Mohammed Rabbae het op de persconferentie in Amsterdam-Slotervaart zei: “Broeders en Zusters in Nederland en daarbuiten, verstoor onze strategie niet!”.
Hoe komt in de lieve vrede het CDA erbij, nota bene Christelijk, om moslims toe te laten in besturen en politieke ambten. Is dit puur opportunisme om de electorale boot niet te missen, of is men echt van mening dat de Islam een christelijke variant is? Het is onvoorstelbaar naïef om dat te denken. Zie in dit verband ook mijn eerdere column uit augustus 2006 op http://www.hetvrijevolk.com/print.php?pagina=1922 waarin ik kort de verschillen tussen beide culturen uiteenzet. Het “De boel bij elkaar willen houden” van burgemeester Cohen van Amsterdam en de pathologische angst van MP Balkenende voor scherp debat buiten eigen kring, is precies wat de imams van Milli Görüş als de ideale atmosfeer voor de uitrol van hun strategie wensen. Ondertussen schrijdt de islamisering van onze samenleving voort. En het bizarre is dat we het allemaal kunnen waarnemen, maar niet wensen te zien. Kijk dan hoe de islamisering Europa steeds verder uitholt. Kijk naar Marseille,Lyon, Parijs, Berlijn, Antwerpen, Brussel en, ja ook in Nederland, elke stad boven 50.000 inwoners. Amsterdam Slotervaart, Amersfoort, Ede, Utrecht, ik noem er maar een paar. Waar komt die verpaupering (naar Europese begrippen) vandaan? Ik zal het u zeggen: door onoverbrugbaarheid van de cultuurverschillen. 1600[1] jaar uit elkaar gegroeid en zelfs nog veel langer, maar pak weg 1600 jaar sinds de Profeet Mohammed de emancipatie van het niet Joodse deel van het Midden Oosten proclameerde. Zo’n duizend jaar waren de zonen van Abraham toen al uit elkaar gegroeid. Het gezamenlijke geschiedenisboek was de Pentateuch, de eerste vijf boeken van het Oude Testament uit onze Christelijke Bijbel: Genesis,Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium. In de Joodse traditie heet dit de Thora. Wie in ons (sinds 2000 jaar Christelijk Europa) het Oude Testament verder leest ziet een uiterst gewelddadig geschiedenisboek van het Joodse volk dat in een deel van het Midden Oosten, Palestina, nu Israel, hard moest knokken om overeind te blijven. De Joden waren de nazaten van Abrahams kinderen Isaac en Jacob, de Arabieren de nazaten van Ismaël, Abrahams buitenechtelijke zoon. Abraham was een soort herenboer, schapenhouder en grootgrondbezitter in een nauwelijks bewoond deel van de wereld. Hij deed het (in economisch opzicht) goed: er was welvaart in het gezin en de kinderen gingen niet dood, maar ontwikkelden zich tot de kinderen van een welvarende schapenboer met veel grondbezit. Maar zoals vaak in zulke talrijke families: men groeide uit elkaar, ze kregen ruzie over de erfenis en keken elkaar niet meer aan. Lees er het Oude Testament maar op na: op den duur was het een en al geweld, men moordde elkaar uit op de meest vreselijke manieren en wie op gore trucs broedt moet het boek Richteren maar eens lezen.
Toen kwam, inmiddels 2041 jaar geleden, in Palestina Jezus ter wereld. Een Joods kind dat meer dan gemiddeld geïnteresseerd was in de geschiedenis van de Joden. Hij las de Thora en alle andere geschiedenisboeken en kwam tot de conclusie dat dit gewelddadige en heroïsche gedoe niet langer getolereerd kon worden. Al op jonge leeftijd verzette hij zich tegen de harde en vijandige mores in Palestina, de huichelachtigheid, de corruptie, en niet te vergeten: het afschuwelijke vijanddenken dat al eeuwen lang de internationale sfeer verpestte en een onophoudelijke stroom van leed veroorzaakte. Hij besloot Prediker te worden, of Goeroe, als dat vandaag de dag een betere omschrijving is. In elk geval: hij sprak waar hij maar kon en predikte Vrede: Zijn boodschap was: “heb elkander lief.” Dat was andere koek in die contreien. Geweld en het recht van de sterkste was tot dan de norm geweest. Jezus was een zachtaardige man, veel vrienden en vriendinnen geloofden in zijn boodschap en droegen hem op handen en noemden hem (niet ongebruikelijk) een Godenzoon. Bij ons worden topvoetballers wel eens zo aangeduid, maar ook in die tijd werd die kwalificatie gebruikt voor personen die met kop en schouders boven de massa uitstaken. Jezus was zo’n Godenzoon. Een begenadigd spreker en inspirator voor iedereen die zat was van de misère van die tijd: bezetting door de Romeinen, geweld en corruptie.

En daar, op dat tijdstip in de geschiedenis, gaat het Christendom en de rest van het Midden Oosten definitief uit elkaar. Internet bestaat nog niet en de posterijen werken nog met hardlopende koeriers, dus veel meer dan geruchten over die softie uit Palestina zullen er in het niet Joodse gedeelte van het Midden Oosten niet geweest zijn.

De eeuwen rijgen zich aaneen, het Midden Oosten vegeteert voort, wat kun je anders in een woestijn waarin slechts de oevers van de Nijl (Egypte), de Euphraat en de Tigris (Irak) en de Jordaan (Palestina) voor enige leefbaarheid zorgen.

Totdat Mohammed geboren wordt. In tegenstelling tot Jezus, 600 jaar eerder, een echte Macho, geen filosoof, geen man van woorden, maar van daden. Hij pikt het niet langer door de Joden als tweederangs mensen te worden beschouwd. Immers de Joden achtten zichzelf uitverkoren als de ware nazaten van Abraham en gedroegen zich daar ook naar. Vanaf dat moment verscherpt zich de tegenstelling.

Het Christendom is dan inmiddels goeddeels uit Palestina verdwenen, maar leeft als doctrine wel voort in Europa. Leerlingen en volgelingen van Jezus ondernemen reizen naar Rome, Athene en vele andere bestemmingen om het verhaal van verdraagzaamheid, tolerantie en liefde (empathie) te vertellen.
In Europa slaat dat aan. De kerk van Jezus Christus wordt in Rome geïnstitutionaliseerd, met later uiteraard de nodige splitsingen, maar met één eendrachtige kern: het Christelijk geloof, gebaseerd op naastenliefde en respect.

Maar Mohammed, in Saoudie Arabië slaat op een geheel andere trom: de beuk er in! We laten ons niet langer ringeloren door die elitaire Joden die denken dat zij het door God uitverkoren Volk zijn, dat het Eeuwige leven erft ten koste van de rest van de wereld. En ook niet door die christenhonden die zichzelf als de plaatsbekleders van God op aarde beschouwen.

De animositeit tussen de verschillende facties is intussen wel fors toegenomen, maar pas ca. 450 jaar later gaat het echt mis. In 1071wordt door de Mohammedanen, de volgelingen van Mohammed dus, Jeruzalem tot verboden gebied verklaard voor Christenen, die inmiddels Jeruzalem nota bene tot bedevaartsoord en heilige plaats hebben uitverkoren. Immers de stad waar Jezus zijn thuisbasis had. De kruistochten zijn het directe gevolg van dit besluit van de toenmalige machthebbers, de Selsjoeken, de voorlopers van het Ottomaanse Rijk (i.c. Turkije)
Opnieuw een rampzalige verdere scheiding der geesten dus. Het Ottomaanse Rijk wint in kracht en macht en vormt een rijk dat het voorgaande Romeinse Rijk in de schaduw stelt. Vanuit Arabië worden niet alleen het hele Midden Oosten, maar ook grote delen van Azië en Indonesië geïslamiseerd,

Dat alles is nu pakweg 1000 jaar geleden en in die achter ons liggende 1000 jaar hebben deze twee werelden geen kans gezien om tot elkaar te komen.

Waar in de Christelijke wereld (Europa) en (door emigratie) Amerika en Australië het gebod tot naastenliefde de norm is geworden, is in de Islamitische wereld de Oud Testamentische ( in casu het traditionele Joodse en Islamitische geloof) de norm van wraak en geweld ten behoeve van de “goede zaak” gebleven.
De Joden bleven simpel in hun uitverkorenheid geloven en sloten de buitendeuren, omdat er toch geen redding mogelijk is voor niet-joden. Zij wachten nog steeds op de Messias, die hen uit dit tranendal zal bevrijden en hen zal leiden naar het eeuwige leven, zoals Mozes hen heeft geleid vanuit Egypte naar Palestina, het Beloofde Land..
De Islam echter koos een agressief scenario en ontwikkelde een enorme zendingsdrang. Wie de Islam afwees ging toch verloren, dus elk geweld was toegestaan om ieder te behoeden tegen teloorgang.
Het heeft het Christelijke Europa heel veel moeite gekost om die agressieve Islam buiten de deur te houden. De Balkan was de oostelijke grens en Spanje was het buffergebied in het zuiden. En dat is ook tot in onze huidige tijd zo gebleven. Met de ineenstorting van het Ottomaanse Rijk (Turkije) leek het erop dat dit de definitieve status quo was. Maar met de ontdekking van olie in Saoedie Arabië en andere Islamitische landen zijn de oude pretenties weer uit de kast gehaald en probeert men harder dan ooit tevoren de idealen van Mohammed alsnog in de hele wereld te verwezenlijken. Niet meer door moordende legers met kromzwaarden uit te zenden, maar slimmer en hedendaagser. Door sluipende infiltratie, financiering van moskeeën en andere Islamitische initiatieven en door successievelijke ondermijning van de Christelijke Europese cultuur.
Waarom zeg ik niet Christelijk/Humanistische Europese cultuur? Omdat het humanisme een liberaal aftreksel is van het Christendom, zoals er liberale Joden zijn en liberale Moslims. Die maken niet het cultuurverschil, dat doen de orthodoxe fundamentalisten in alle groeperingen, de fundi’s.
Met liberale wereldbeschouwingen kun je het nooit winnen van de fundi’s. Als wij humanisme willen inbrengen tegenover orthodoxie zullen we op den duur met huid en haar verzwolgen worden.
Dan kan burgemeester Cohen wel “de boel bij elkaar willen houden”, maar helaas, als liberale Jood zal hij het onderspit delven, zoals ook de vredelievende kopmannen van het kabinet, liefdevolle Christenen, en hun vaag humanistische trendvolgers in het kabinet en daarbuiten.
De strategie is niet meer: met grof geweld van buitenaf, maar met permanente uitholling van binnenuit.

Als wij daar onze ogen voor blijven sluiten en ons steeds maar blijven excuseren voor het mogelijk op de tenen getrapt hebben van gevoelige moslims, dan ziet het er beroerd uit voor onze toekomst.

Niet wij moeten steeds maar verontschuldigingen uiten voor mogelijke kwetsuren aan teergevoelige moslimzieltjes, zij moeten zich verontschuldigen voor hun onaangepaste gedrag en de verpaupering die dat in alle grootstedelijke gebieden in Europa al heeft veroorzaakt. Wie in Europa wil integreren moet Europeaan worden en dat is per definitie Niet Islamitisch.

Wim van Halm
[1] Het gaat in deze column om de grote lijn, niet om de precieze getallen en jaartallen.