Basisinkomen voor iedereen

In 1969 stapte ik in de automatisering. In 1969? Ja in 1969. Voordien was ik junior boekhouder bij een handelsfirma in medische instrumenten, met tabellarisch kasboek en geheimboekhouding. Het jaar ervoor was geloof ik de eerste efficiencybeurs  in de Nieuwe RAI in Amsterdam. Daar zag ik boekhoudmachines die de optellingen van de verschillende kolommen automatisch uitrekenden. Boekhoudmachines met 6 of 9 telwerken. Mijn baas wilde er niet aan omdat mijn bejaarde cheffin er niet aan wilde. Toen heb ik ontslag genomen en ben ingelijfd bij een rudimentaire computerfirma. Een boekhoudmachine (ADDO-x) met 4 linialen voor respectievelijk debiteuren, crediteuren, grootboek en facturering. Het tangetje waarmee we (als “programmeurs” ) de kunststof ruiters konden verzetten om de juiste tabulatorsprongen te programmeren, heb ik nog, Volkomen useless, maar toch een dierbare herinnering. Misschien wil iemand hem nog hebben voor een nutteloos museum

De tijd schreed in sneltreinvaart voort. Rook uit de schoorsteen, roet op je kleren, maar de toekomst kwam er aan.

Nieuwe concepten kwamen op de markt: elektronisch! Sneller en met meer functies. IT- opleidingen bestonden toen nog niet. Opleidingen werden op bedrijfsniveau georganiseerd. IBM, Bull, Siemens, de voortrekkers van de automatisering. Ik werd natuurlijk meegesleept in die ontwikkeling en heb mijn kennis opgedaan in Amerika, Duitsland en Engeland. Later heb ik nog AMBI gedaan in Nederland en ben zelfs opgeklommen tot Register Informaticus (en ook nog lid van de toelatingscommissie) van het geregistreerde NVI (Nederlandse Vereniging van Informatici), in onze ogen te vergelijken met de NVA (Nederlandse Vereniging van Accountants) Geen kleine jongens in de IT, mensen die de integriteit en vakbekwaamheid van de automatiseringswereld  wilden bewaken.

Al die instituties zijn verdwenen, want de ontwikkelingen schreden sneller voort dan de instituties konden bolwerken. Onze opvattingen over wat “integer” was  en wat de kwaliteitseisen voor een professionele ITer raakten achterhaald. De professionele reguliere opleidingen op HBO niveau overtroffen uiteraard  waar wij destijds onze kennis mee moesten vergaren. Maar WIJ hebben wel de basis gelegd, WIJ de pioniers, de wegbereiders. Graag gedaan trouwens en ik ben er rijk genoeg door geworden, al haal ik het natuurlijk niet bij latere goden als Bill Gates, Steve Jobs en Marc Zuckerberg. Hoeft ook niet. Zo gaat dat nu eenmaal: in voetbal, wielrennen, tennis, noem maar op. Alle nieuwe hypes bieden uitdagingen voor nieuwe entrepreneurs. Dat moet zo blijven, anders is er geen vooruitgang.

Al kort nadat ik in de boekhoudmachines ging (pak weg 1970) zei ik tegen mijn vrouw dat dit banen zou gaan kosten. Immers een boekhoudmachine met telwerken is sneller dan een boekhouder die zes kolommen moet optellen en  een correcte vierkantstelling  moet vaststellen.

Verslaafd aan de vooruitgang bleef ik uiteraard in de automatisering en richtte uiteindelijk mijn eigen computersysteemhuis op. Gericht op midden- en kleinbedrif, wat tot dan niemands belangstelling had. Groot geld werd verdiend bij Unilever, Philips, Fortis, ING, ABN, noem maar op. IBM en Burroughs waren de bazen. Maar wij richtten ons met NCR (ook Amerikaans) op het middensegment, met Unix als open  operatingsystem en een kleine Tower computerkast, die naast je onder je bureau kon staan.

Maar we zagen wel de banen verdwijnen en ik heb heel wat dames zien huilen die werden afgedankt. Niet omdat ze niet vakbekwaam waren, maar  omdat ze de omslag niet konden maken.

We zeiden: daar komen andere banen voor terug. Ja, maar wel op een te hoog niveau.

En nu zien we dat het echt zo is dat de nieuwe banen te hoog zijn voor de mensen die hun baan verloren. Niet iedereen is in staat zich in hetzelfde tempo te ontwikkelen als de maatschappij. Misschien ontwikkelt de maatschappij zich wel sneller dan redelijkerwijs van mensen gevraagd mag worden.

Hoe dan ook, er zullen nog veel meer banen verloren gaan dan we ons nu realiseren. Automatisering en robotisering maken menselijke arbeid in toenemende mate overbodig. Is dat zorgelijk? Ja, zolang mensen denken dat hun nut afhangt van hun werk. Het kan ook anders. Je “nut” als mens is de waarde die je toevoegt aan je omgeving. Niet alleen vakmanschap aan de draaibank, of op de stijger, maar vooral de waarde die je toevoegt aan het leven van anderen, je kinderen, je vrienden, je familie is van belang.

Ja, dan zul je in inkomen en bestedingsruimte achteruit gaan, maar je krijgt er ook heel veel voor terug. Trouwens ik ben van mening dat er geen enkele reden is om er in bestedingsruimte op achteruit te gaan.

Automatisering  en robotisering zijn technische ontwikkelingen die ons als mensheid verder brengen. Je daar tegen verzetten heeft geen zin. Wat uitgevonden is maak je niet meer ongedaan, dus je moet er mee leren leven.

Wat wel moet is de opbrengst van de automatisering niet rechtstreeks in de zakken van de aandeelhouders te laten neerdalen, maar er de uitgespaarde medewerkers mee te compenseren. Niet via de WW of welke uitkeringsinstantie dan ook, maar gewoon vanuit het bedrijf. Automatisering oké, maar de mensen die daardoor hun baan verliezen krijgen gewoon hun geld doorbetaald. En als het goed is levert de automatisering meer op dan het slaris van de afgedankte medewerker. Zo niet: sleep de automatiseringsleverancier voor het gerecht. Zo deed ik het als  automatiseringsleverancier ook. Wij leverden “fixed price” en “turn key” En als wij onze gat verbrandden omdat wij verkeerd gecalculeerd hadden, gingen wij op de blaren zitten en niet de klant. Zo verwachtten wij van de klant ook die “noblesse oblige” tegenover personeel.

Ja er zijn mensen hun baan kwijt geraakt door onze automatisering. Helaas, maar het leven gaat door. Ik ben er blij en zelfs trots om dat ik aan de basis heb gestaan van de Automatisering, de tweede industriële revolutie, de informatica revolutie. Werk moet je afschaffen als je het kunt laten doen door computers, maar je moet wel je geld blijven krijgen om met je kleinkinderen te blijven spelen en je kinderen van tijd tot tijd te kunnen blijven helpen.

Een basisinkomen voor iedereen behoort in deze tijd haalbaar te kunnen worden. 

Wim