Laten we eerlijk zijn

Pieter, Duns, Clark, Mark en alle anderen

Ik wist natuurlijk wel dat ik het nodige over mij afriep. Het was ook mijn bedoeling om te choqueren. Ik wil nu wel eens weten tot hoever die zogenaamde tolerantie van ons strekt. De onderhuidse ranzigheid, verpakt in politieke correctheid, die het programma P&W maandagavond ademde irriteerde mij behoorlijk. De hypocrisie van de betamelijkheid ten top. Met mijn column wilde ik bewust een paar grenzen oversteken, om zodoende via discussie terug te trekken naar een open minded consensus. De grens waarop iedereen elkaar nog recht in de ogen kan kijken, zonder dubbele bodems. Over wat we politiek correct aanvaardbaar horen te vinden, wat we stiekem zelf denken en waarvoor we besmuikte interesse hebben als het anderen aangaat.

Natuurlijk is het stuk cynisch bedoeld (niet sarcastisch) en de alinea's mogen dan ook niet los van elkaar worden beschouwd. De laatste alinea was bedoeld om de lezer in z'n donder te laten voelen wat er gebeurt als je morele bullshit verpakt in redelijk klinkende kronkelredenaties. Dat is wat er al meer dan veertig jaar op seksueel gebied aan de gang is. Steeds grotere tolerantie, met steeds grotere verloedering als gevolg.

Vroeg Jeroen Pauw (op dit moment toch een van de belangrijke opiniemakers op de Nederlandse tv) zich niet ongegeneerd af wat dat nou voor kwaad kon, zo'n pijpwedstrijd? Zover zijn we dus al. Enige tijd terug kwam in de grootste krant van Nederland uitgebreid een meneer aan het woord die de gemeente Amsterdam een proces wil aandoen omdat Amsterdam wil gaan optreden tegen dierenporno; zijn investeringen zouden in gevaar komen. De man zou in een beschaafd land geen platvorm mogen krijgen om zijn zieke geest aan ons op te dringen. Dus, dacht ik: eens kijken of er in dit land van vrije meningsuiting, tolerantie en "moet-kunnen" moraal nog grenzen zijn die niet overgestoken kunnen worden. Gelukkig blijken er nog een paar mensen boos te kunnen worden, maar overtuigend is het niet, het aantal mensen dat over mij heen is gevallen.

Overigens, op de voorzichtig geuite veronderstelling dat ik misschien wel pervers zou zijn: Ik ben 65, heb geen kinderen en geen enkele ervaring op het door mij beschreven gebied. In de Dikke van Dale die ik heb (1976, sorry) staat onder pervers: "verkeerd, verdorven, tegennatuurlijk van aard: homoseksualiteit en andere perverse neigingen; de grens tussen normaal en pervers is moeilijk te trekken." Pervers is dus geen absoluut begrip, maar een waardeoordeel dat aan verandering onderhevig is, afhankelijk van maatschappelijke trends (ontwikkeling en verloedering). Persoonlijk zou ik inderdaad ook homoseksualiteit nog steeds onder perversie willen rekenen, maar zelfs vele kerken zien dat al lang niet meer zo. Is dat ontwikkeling of verloedering? Als gereputeerde columnisten als Ephimenco (ach ja, Ephimenco) en zelfs Elma Drayer (hoofdredactrice van De Verdieping in Trouw) ons toeroepen toch niet zo zielig te doen over die seksualisering van de samenleving, dan vraag ik me af of we dan meteen maar niet ook de laatste taboes zullen opruimen. Vandaar.

Wim van Halm

Zo volstrekt anders.

We zijn Landgenoten, Tijdgenoten. We hebben dezelfde taal en opleidingen en toch zijn we zo verschillend. Zo volstrekt anders.
In het drie uur durend interview van Bram Moskovich in VPRO’s zomergasten werden we in alle oprechtheid en integriteit meegenomen in de denk- en belevingswereld van een van de grootste nederlandse strafpleiters van deze tijd.
Lid van een vooraanstaande Joodse familie, die generatie op generatie van grote invloed is op onze nederlandse moraliteit. Terecht, want zuiverheid in de leer, een prominent nederlands/calvinistisch trekje, is het aambeeld waarop Bram, alsook zijn broers, in navolging van hun vader, hun pleidooien smeden.
Wat een openbaring dat dan blijkt dat in het privé domein toch andere grondbeginselen gelden.
Gegeven het feit dat niet, zoals in de nederlandse journalistiek gebruikelijk, de interviewer het verloop en de uitkomst van het interview bepaalt, maar de geïnterviewde, in dit geval Bram Moskovich dus, viel deze bijzondere avond op dat de kern draaide om het Joods zijn.
Terwijl Bram luid en duidelijk aangeeft met de joodse religie geen band te hebben, anders dan de gewoonten en gebruiken.
Zo geldt dat ook voor de doorsnee gereformeerde of katholiek in Nederland. Afstand genomen van de religie, maar door onderdompeling in cathechismus en ander geestelijk onderricht in de jeugd, toch gebonden aan de daaraan inherente moraliteit. Het gaat niet om subculturen binnen de dominante Nederlandse cultuur, dat tendeert teveel naar segregatie, waar vastgesteld mag worden dat elk van deze denominaties van de Nederlandse cultuur volledig zijn geïntegreerd.
Waar het wel om gaat, en dat is niet onbelangrijk, is dat er grote verschillen zijn in moraliteit. Verschillen die zijn terug te voeren op vele eeuwen van culturele herkomst. Dat heeft tot gevolg dat dagelijks nieuws, gebeurtenissen en ontwikkelingen op verschillende wijzen worden ervaren en geduid. Vanuit ieders achtergrond worden feiten en meningen in andere kaders geplaatst, bijzaken tot hoofdzaken gepromoveerd en andersom. Al met al: objectieve waarheden bestaan niet, het zijn allemaal slechts percepties. Tot meer is een mens niet in staat. Zelfs Bram Moskovich niet, ondanks zijn juridische “zuiverheid in de leer”.
Zo viel het mij pregnant op dat na langdurig stilstaan bij de verschrikkingen van WOII en met name kamp Auschwitz, in één klap werd overgesprongen naar 1972, de verschrikkelijke aanslag op de Israelische delegatie naar de Olympische spelen in München. Geen woord en geen aandacht voor 1967, de zesdaagse oorlog van Israel tegen de Arabische buren. Het is te begrijpen dat deze keuzes te maken hebben met de politieke gevoeligheid en daarom gekozen wordt voor meer persoonlijke zaken, maar het heeft ook te maken met selectieve appreciatie, de eigenschap van mensen om uit de veelheid van informatie datgene te selecteren wat welgevallig is. Het gevolg daarvan is wel dat de argeloze kijker een “gemodificeerd” beeld krijgt van de werkelijkheid (en dus vervolgens geneigd is dat voor de hele waarheid aan te nemen).
Kort en goed: Zelfs een drie uur durend interview is slechts een gekleurd plaatje.

Een ander opvallend detail was dat Bram, onze “zuiverste” strafpleiter, zonder enige terughoudendheid te berde bracht dat hij “het hebben van wraakgevoelens” wel kon begrijpen en billijken. Niet dat dat altijd goed was, maarja, soms was het toch wel begrijpelijk. Neen! In mijn protestante indoctrinatieperiode is mij geleerd dat wraak nooit gerechtvaardigd kan zijn. En zo denk ik er nog steeds over. Het christendom is gebaseerd op liefde. Christus heeft de wereld geleerd dat wraak, zoals dat in de Joodse cultuur allesoverheersend is (lees de Talmoed en het Oude Testament van de Bijbel), plaats moet maken voor liefde en vergeving.
Dat is de kern van het Christendom en tevens het fundamentele verschil met de Islam en de Joodse traditie. Alledrie de richtingen zijn gebaseerd op hetzelfde godsbesef, maar de uitwerking is onverenigbaar verschillend. Wraak komt in het Europese, reeds 21 eeuwen Christelijke denken, niet als leidraad of norm voor. Daarin verschillen wij als Europeanen, christelijk of niet, maar 21 eeuwen ondergedompeld in liefde, vergevingsgezindheid, respect en bescheidenheid, van allen die dat normbesef vanuit het Nieuwe Testament van de Bijbel niet hebben meegekregen.

Ella Vogelaar mag dan Minister zijn, maar in haar pleidooi om de Islam tot deel van onze cultuur te verheffen, geeft zij aan haar eigen achtergrond niet meer te begrijpen. Misschien moeten we het niet haar, maar haar ouders verwijten dat zij dat niet heeft meegekregen, maar zij is wel Minister!.

En Bram Moskovich mag dan een geweldige strafpleiter zijn, maar van liefde, vergevingsgezindheid, respect en bescheidenheid heeft hij, ondanks eeuwen van integratie en onmiskenbaar grote inteligentie, geen kaas gegeten. Zo sterk is culturele vorming. Je jonge jaren bepalen de selectieve appreciatie voor de rest van je leven, of je dat nu wilt of niet.
Bram was gewoon zichzelf, maar niet persé een voorbeeld voor mij, een simpele Europeaan.

Zuid Afrika

Met 56.000 km. asfaltweg is Zuid Afrika, evenals in alle andere voorzieningen het best ontwikkelde land van Afrika. Logisch, want het is ontwikkeld door Europeanen en wordt nog steeds in stand gehouden door Europeanen. Geen ingehuurde ontwikkelingswerkers of andere neokolonialisten, maar door Europeanen die daar al pakweg 400 jaar zijn. De zuidpunt werd destijds gebruikt als groentetuin voor de VOC (voor wie dit niets zegt: de Vereenigde Oostindische Compagnie) en als tussenstop, ziekenboeg, bunkerplaats voor zoet water en logistiek draaipunt tussen het Verre Oosten en Europa. Voorzover die zich aandienden hielpen lokale burgers (uiteraard zwart van kleur) tegen vergoeding, eten, kleding en verzorging mee. Geen slavernij, die is daar nooit geweest. Om te voorzien in het gebrek aan mankracht (Nederland, laat staan de VOC heeft nimmer de bedoeling gehad die zuidpunt met eigen mensen te bevolken) werden contractarbeiders uit India gehaald. Ook nu nog is er een grote minderheid van Indiers in het land.
De autochtone bevolking bestond uit rondtrekkende stammen die leefden van landbouw en veeteelt en er was nauwelijks enige overlap of belangstelling voor elkaar. In die prachtige vruchtbare zuidpunt voegden zich wat later ook nog de Hugenoten die door de Rooms katholieke inquisitie uit Frankrijk werden verdreven. Zij brachte wijnstokken mee en zetten de wijnbouw op poten. Boven de "groententuin" strekte zich een vrijwel ontoegangkelijk en onbewoond savannengebied uit van zo'n 600 kilometer, de huidige Karoo. Met de vervoermiddelen van die tijd nauwelijks overbrugbaar en dat zou waarschijnlijk ook niet gebeurd zijn als de Engelsen niet aan de Westkust hun koloniale aspiraties hadden ontwikkeld. Zij hadden de pech dat aan die kant, zo'n 1000 kilometer van Kaapstad, wel wat krijgshaftig volk leefde, de enigen met speren en ander wapentuig, de Zulu's. Engeland zond geen boeren en tuinders, maar soldaten en dan weet je per definitie dat het mis gaat. Zij waren niet geinteresserd in land en tuinbouw, maar in goud en diamanten, insteenkool en andere bodemschatten. Zij verdreven de autochtone bevolking en brachten gedwongen volksverhuizingen op gang, met de nodige schermutselingen als gevolg. De "Boeren", zonder leger, maar wel koppig, zoals het boeren betaamt, verzetten zich met behulp van hun zwarte werknemers tegen dit landjepik, maar lieten zich toch verjagen om met hun ossenkarren de Karoo over te steken om in het Noord Westen van Zuid Afrika een nieuw leven op te bouwen: Transvaal en Oranje Vrijstaat. De reis er heen is zo mogelijk nog nog harder geweest dan die van de "Go-West-kolonisten" die in hun huifkarren vanaf New York over de Great Plains naar Californie getrokken zijn. Net als in de Great Plains zijn de Boeren in de North West Province,
van Zuid Afrika dan ook harde en onverzettelijke mensen. Een wereld waarin niet telt hoe je er uit ziet, kapsones in een handomdraai worden afgeleerd en iedereen, dom of slim, arm of rijk, al zijn talenten inzet; de een met brute kracht, de ander met zorg op maat, maar altijd samen sterk.

Dit is geen sprookje, dit is in kort bestek het verhaal van Zuid Afrika tot aan de Apartheid. Met dit land heb ik vele banden, en ik mag mij dan ook een deskundige noemen.

Recentelijk heb ik er weer enige tijd doorgebracht om met eigen ogen de ontwikkelingen in ogenschouw te nemen en uitgebreid te bespreken met "de mensen in het land", zoals de Nederlandse politici dat vandaag de dag noemen.

Zuid Afrika is een land om van te houden en om van te gruwen. Het staat in een voortdurende spagaat met het ene been in de Eerste Wereld en met het andere been in de Derde Wereld. Dat is niemands schuld. Niet van de Boeren (Nederlanders en Franse Hugenoten), en ook niet van de Engelsen. Het cultuurverschil tussen zwart en blank is gewoon te groot. Dat is in meer dan 400 jaar niet overbrugd, en nu, na 15 jaar ANC regering nog steeds de realiteit is.

Dit is het eerste artikel over dit onderwerp; er volgen er meer.

Wim

"Gekwetste zielen"

Vorige maand schreef ik op deze website een artikel over politiek correctisme en de Nederlandse gewoonte om verhullend taalgebruik toe te passen. Ik noemde als voorbeeld dat jonge criminelen die in groepsverband overvallen plegen en geweldsdelicten begaan niet meer alszodanig mogen worden benoemd, maar aangeduid moeten worden als “kwetsbare mensen”. U dacht misschien dat dat een beetje cynisch was. Niet dus. Hedenmiddag hoorde ik op de radio de heer Johan Kist, directeur van de jeugdgevangenis “de Sprengen” in Zutphen exact dezelfde woorden gebruiken. Hij werd geinterviewd met betrekking tot het breed in de Tweede Kamer gedragen voorstel van de PvdA (Jeroen Dijselbloem) om gevangenen voortaan weer in gevangenistenue te steken en ze te verbieden om door middel van het dragen van dure kleding en veel en kostbare blingbling hun machogedrag te ondersteunen.

Mijnheer Kist vindt dit een slecht voorstel, omdat zodoende zichtbaar wordt dat de jongens in een ondergeschikte machtspositie verkeren, terwijl de behandeling er juist op gericht is om het machtsdenken te doorbreken; het gaat immers in het leven niet om macht, maar om gezag. Hij zei ook nog dat niemand beter uit de gevangenis komt dan toen ie er in belandde. Zijn jongens waren in het leven al zo “gekwetst”. Een boevenpakje zou volgens hem het probleem eerder groter maken dan kleiner. U kunt het hele interview zelf horen op www.bnr.nl in de rubriek Radio archief, 19 april, 14.40 uur

Ik vraag mij in gemoede af hoe zulk soort lieden directeur van een gevangenis kunnen worden. Natuurlijk, hij zal er wel voor gestudeerd hebben en een of andere googtitel hebben. Eigenlijk heb ik dus niet de bevoegdheid daarover een oordeel te hebben, want ik ben geen goog en heb geen gevangeniservaring. Maar volgens mijn doorsnee burgermansmoraal kan zo’n meneer Kist toch beter pastoraal werker worden voor opvang van hopelozen in een of andere afgedankte kerk.

Zo’n zeventig procent van zijn clientele recidiveert. Waarschijnlijk als gevolg van hun straf, want “je komt er nooit beter uit dan je er in gekomen bent”’ (sic) Mijnheer Kist gelooft dus zelf niet in de heilzaamheid van zijn werk. Dan moet je toch zo’n post niet willen bekleden? Je moet wel geloven in je job, anders moet je echt iets anders gaan doen.

Hoezo gekwetst? Ja, zij hebben gekwetst! Onschuldige mensen aangetast in hun integriteit. Bewust en expres, voorbedacht of zelfs zonder er over te hebben nagedacht. Tja, ’t kan zijn dat denken niet hun sterkste asset is, reden temeer om de maatschappij er tegen te beschermen en ze duidelijk te maken dat zij niet de macht hebben.
Maar als ik mijnheer Kist goed begrijp is de gevangenis juist bedoeld om zelfvertrouwen en zelfrespect te ontwikkelen. Om zodoende de vicieuze cirkel van de machtsondergeschiktheid te doorbreken.

In mijn beleving komen de pupillen van mijnheer Kist op die manier toch echt sterker terug in de maatschappij. Meer zelfvertrouwen, meer zelfrespect, gepokt en gemazeld als ervaren crimineel. De gevangenis is gewoon een deel van je beroepsopleiding als crimineel! En of je het nou gezag of macht noemt mag je zelf weten, als ik maar de baas ben.
Zit ik er nou ver naast? Zo werkt dat toch? Iedereen wil hogerop, maar wel ieder in zijn eigen wereld. Waarom zou je omscholen als de wereld waarin jij leeft jou goed bevalt? Het is niet zo dat iedereen het liefst boekhouder of vertegenwoordiger wil zijn. Als je bent opgegroeid in een wereld waar een klap meer of minder niet telt, waar het woord integriteit in het woordenboek moet worden opgezocht en waar het slachtoffer maar beter uit had moeten kijken, is het woord gezag net zo exotisch als integriteit.

Spaar me dat softe getrut van mensen als mijnheer Kist. Ik wil hem het advies geven om ook eens buiten zijn oogkleppen te kijken om de echte wereld te zien.

Tenslotte: als ze in boevenpakjes lopen kun je ze ook weer gemakkelijker oppakken als ze er vandoor zijn gegaan tijdens “begeleid verlof”.

Dubbele Paspoorten

Het heeft even geduurd, maar toch alsnog enige opmerkingen over dubbele paspoorten. Enige rust inbouwen alvorens geprononceerde meningen te verkondigen is trouwens nooit slecht en zou vaker moeten worden toegepast. Het zou onnodige hypes kunnen besparen. Jammer voor het journaille, jammer voor de sensatie die niet komt, maar wel iets meer maatschappelijk evenwicht.

Het gaat niet om de juridische aspecten, daar mogen rechtsgeleerden zich in hun studeerkamers over buigen. Het gaat om de dubbele loyaliteiten, de dubbele petten. We hebben nooit moeite gehad met dubbele paspoorten, integendeel, meestal ervaart de bezitter van een tweede paspoort dat als een voordeel. Niemand in de wereld doet onnodig afstand van zijn nationaliteit van geboorte.
Onze eigen emigranten naar Canada, Nieuw Zeeland en andere landen hebben vrijwel zonder uitzondering hun Nederlandse paspoort behouden. Al was het alleen maar om op hun oude dag zonder problemen te kunnen terugkeren naar hun geboorteland. En sommigen daarvan zijn in zeer hoge posities terechtgekomen. Bill van der Zalm was in de jaren tachtig / negentig van de vorige eeuw Gouverneur van British Columbia (West Canada; een gebied groter dan West Europa), ik noem maar een voorbeeld. Bill van der Zalm heeft nog steeds een Nederlands paspoort naast zijn Canadese. Geen probleem, er zijn immers geen conflicterende belangen. Voor zijn loyaliteit aan Canada (en de Engelse koningin) beschikt hij over een Canadees paspoort en heeft hij de eed op de grondwet afgelegd.

Omgekeerd mag het dan ook geen enkel probleem opleveren als een Nederlander (iemand met een Nederlands paspoort) die op grond van geboorte ook over een ander paspoort beschikt in alle rechten wordt gehonoreerd die elke Nederlander heeft. Er zijn geen eersterangs en tweederangs Nederlanders.

De politieke partijen hebben nagelaten daar nuances in aan te brengen: dubbele paspoorten impliceerde tegelijkertijd dubbele loyaliteiten. PVV, VVD en SP zijn op dit punt verwijtbaar de mist in gegaan.

Iets geheel anders is het probleem van de dubbele petten. In de Nederlandse politiek is het gebruikelijk dat, ter wille van de zuiverheid, leden van het Kabinet, de Eerste en Tweede Kamer, hun eventuele belangen in bedrijven opgeven zolang zij alszodanig functioneren. Lubbers, Jorritsma en vele anderen hebben zich in alle bochten moeten wringen om “een mogelijke schijn van belangenverstrengeling” uit te sluiten. We zijn in ons landje op dat punt gereputeerde scherpslijpers. Elk ongewenst gedrag zijn wij bereid te gedogen, maar nimmer als persoonlijk belang en publiek belang “met elkaar verstrengeld” zouden kunnen raken.

Deze regel is met de benoeming van in elk geval Mevrouw Khadija Arib om ongetwijfeld politiek correcte overwegingen buiten werking gezet. Mevrouw Arib adviseert (direct of indirect) de koning van Marokko, welke, anders dan hier, een doorslaggevende politieke rol heeft. Nu is sinds jaar en dag de belangrijkste bron van (deviezen)inkomsten in Marokko de export van arbeid, van mensen. Met Nederlandse inkomsten uit loon en uitkeringen is in Marokko welvaart gekomen. Er is Marokko veel aan gelegen dat zo te houden. Vandaar het eervolle lidmaatschap van mw. Arib in de koninklijke adviescommissie.

En ja, daar kunnen heel gemakkelijk belangenconflicten uit ontstaan. Bijvoorbeeld met de herkeuring van allochtone WAOers of zoiets. Het is immers niet in het belang van (de koning van) Marokko om daar al te streng in te zijn. Is dat vergezocht? Zuiver Nederlandse politici zijn tig keer harder aangepakt. Waarom zouden we tegen Nederlanders met een allochtone achtergrond minder stringent zijn? Om onze goede wil te tonen? Die taak hebben we toch niet? Regering en Parlement hebben maar één taak: Nederland goed besturen en van alle functionarissen daarin mag worden verlangd uitsluitend daarmee bezig te zijn.

Personen die door afkomst, bezit of wat dan ook per definitie niet objectief kunnen zijn op bepaalde beleidsterreinen mogen geen functie op dat beleidsterrein bekleden.

Dat lijkt mij een eenvoudige, maar zeer bruikbare stelregel. Ongestoorde objectiviteit is het minste wat je van iedere bewindspersoon mag vragen. Dat kan natuurlijk niemand, maar “de kat op het spek binden”, zoals een oud Nederlands gezegde luidt, is wel heel erg overdreven troetelig en naief.

Al met al: Albayrak op onderwijs: prima, integreer ze maar, al die zwarten op die witte scholen of omgekeerd. En Arib op Milieu: lijkt me prima: hou ze maar tegen, die smerige exporteurs van Nederlands afval naar Afrikaanse landen. En Aboutaleb, een fantastische kerel met bewezen kwaliteiten in Amsterdam: financiën. Als Amsterdam (zijn stad) meer geld wil, regelt hij dat door maatregelen die hogere belastingopbrengst genereert, bijvoorbeeld door bestrijding van belastingfraude.

Uit eigen waarneming weet ik dat de vastgoedmarkt in Amsterdam (maar beslist niet alleen daar) voor een belangrijk deel een witwasmachine is. Een machine die in belangrijke mate wordt beheerst door keurig geklede heren van allochtone afkomst die probleemloos alles opkopen wat ter veiling wordt aangeboden. Of de prijs te hoog is maakt niet uit, als maar tenminste een aanzienlijk deel daarvan kan worden witgewassen. Na verloop van tijd verkopen ze onderhands door voor desnoods de helft.
Is dit een niet te bewijzen beschuldiging? Ja, maar uit persoonlijke waarneming weet ik dat dit waar is. Mag ik dat dan beweren? Ja. Of niet soms?

Zolang dat zo is moeten we de kat niet op het spek binden.

Met dubbele paspoorten heeft dat niets te maken.


Wim van Halm

Als Ouderen dood willen, vraag je toch: waarom?

In Trouw van 28 maart j.l. schrijft Theo Boer, universitair docent ethiek aan de Protestantse Theologische Faculteit te Utrecht dat het van een “alarmerende kilheid” getuigt als de samenleving zelfdoding rimpelloos zou accepteren.
Even daarvoor schrijft hij: “Het zou niet de eerste keer zijn dat de babyboomers zich bijzondere rechten eigen maken: eerst privileges waar moderne jongeren alleen maar van kunnen dromen, zoals vut en uitstekende pensioenen, en om al dat moois af te ronden nu ook de zelfdoding regelen”.
Over verbijsterende kilheid gesproken… Alsof “de babyboomers” zichzelf als geprivilegeerde groep heeft gemanifesteerd en alleen voor zichzelf bezig zijn (geweest). Er is voor gewerkt, nagedacht, betaald en niet alleen voor henzelf, maar ook, en misschien wel vooral, voor hun nageslacht en voor een betere wereld.
Om met Geert Wilders te spreken: “het is schandalig” om zo een hele generatie te stigmatiseren als opvreters en egoisten.
Het is alsof Boer de babyboomers het privilege wil ontnemen om waardig te sterven, nota bene boven op al het andere wat ze al voor zichzelf binnengesleept hebben. Ik vraag me af waar de ethische inborst van Boer zit en of zijn mening representatief is voor alle ethici in Utrecht. Ik zal eens rondvragen.

Terug naar het onderwerp: waardig sterven. Het lijkt me geen onderwerp dat zich leent voor kwalificaties als “recht op” of zoiets. Niemand heeft “recht op”. Humaniteit betekent keuzevrijheid; de ratio geeft de mens keuzevrijheid, keuzevrijheid tussen goed en kwaad, tussen waardig sterven of de ellendige vernietiging als onvermijdelijk accepteren. Ook de beleidende Christenen onder ons die nog echt geloven in de zes dagen van de schepping wil ik er op wijzen dat de mens, door te eten van de boom van goed en kwaad, zelf heeft gekozen voor keuzevrijheid, hetgeen de mens vervolgens door God werd gegeven. Maar ook de niet gelovigen moet het aanspreken dat humaniteit betekent dat de mens capabel is te kiezen en het eigen lot te bepalen. Ook sterven hoort daarbij.

En iedereen mag mij vragen waarom ik de beslissing neem om te sterven of te blijven leven. En iedereen heeft recht op een oprecht antwoord. Maar niemand heeft het recht om daar een waardeoordeel aan te verbinden. Dat is aanmatigend, alsof de vrager meer recht heeft op het gelijk dan de antwoorder. De “waarom” vraag is trouwens altijd agressief. Het betekent immers impliciet “ik ben het niet met je eens”. Zo zou het niet moeten zijn, maar zo is het geworden. De waarom vraag was ooit een vraag van interesse, maar dat is veranderd. Uit de waarom vraag blijkt geen empathie, alleen behoefte aan munitie om de ander van repliek te kunnen dienen.

In het artikel van Theo Boer proef ik die agressie, dat het oneens zijn met anders denkenden, die zendingsdrang om met de waarom vraag mensen op andere gedachten te brengen.

Ik ben bijna vijfenzestig en al meer dan vijtien jaar lid van de NVE, de Vereniging voor Vrijwillige Euthanasie. In mijn portemonee zit een niet-reanimeren-pas, ik ben een principieel voorstander van Vrijwillige Euthanasie. Nog steeds, ondanks dat ik, na mijn tweede hartinfarct, nog in het ziekenhuis, geheel onverwachts in een klinisch dood situatie tercht kwam. In paniekerige, maar niettemin toegewijde zorgzaamheid heeft men mij, niet bewust van mijn niet-reanimeren pas, toch gereanimeerd. Ik heb nog wat in coma liggen sudderen, maar toen men mij na enkele dagen vroeg wat er gebeurd was wist ik van niets. Volgens mij had ik een beetje geslapen en wat gedroomd. Achteraf kun je zeggen dat ik geluk heb gehad, maar hoezo? Als ik was overleden had iederen daar vrede mee gehad, zelfs mijn vrouw, los van de rouwverwerking, hetgeen een apart hoofdstuk is dat geheel buiten dit kader valt. Ongeacht wat ik nadien aan waarde heb bijgedragen aan de wereld om mij heen, zoals wellicht nu, zou niemand mij gemist hebben, de emotionele aspecten buiten beschouwing latend. De wereld draait gewoon door, msschien zelfs beter.

Daarmee kom ik terug op het wereldbeeld van Theo Boer. Hij ziet kennelijk niet het leven als een recht, maar als een plicht: “Leven zult gij tot ge er in pijn en ellende bij neervalt, desnoods tot afschuw van wie u omringen, maar tot meerdere ere en glorie van God.”. Dat kan toch niet waar zijn! De mens koos (en kreeg) keuzevrijheid tussen goed en kwaad, maar houdt dat als het om leven of sterven gaat houdt dan opeens op!

Waarom zouden we niet accoord gaan met een zelfgekozen dood? Jong of oud, mij maakt het niet uit. De legitimatie “ondragelijk lijden” komt voor in alle leeftijdscategorieën. En wie afscheid neemt en op de ultieme trein stapt: het zij zo. Voorwaarde voor mij is dat ze geen rotzooi achterlaten. Geen vernielde levens, schulden of andere schade. Dat is laf vluchtgedrag en dat is te simpel.

Maar als het leven geleefd is (en wie anders dan de betrokkene kan daarover oordelen) zou het mogelijk moeten zijn om waardig afscheid te nemen. Ik zei het al: ik ben bijna vijfenzestig en heb recentelijk mijn aanvraag voor AOW ingediend. De eerste uitkering ga ik stoppen in een gezellig feest. Want zolang ik er ben wil ik er zijn. En reken erop dat ik er zelf ook van geniet. Maar genoeg is genoeg: maatschappelijk voel ik geen functie meer, geen toegevoegde waarde, de maatschappij heeft mij niets meer te bieden, en ik de maatschappij niet wat een ander niet ook kan en misschien zelfs beter. Waarom zou ik dan tot het bittere eind, seniel en onbekwaam, m’n familie en vrienden in ellendige vertwijfeling doen verkeren en de maatschappij op kosten jagen? Omdat ik rechten heb? Bullshit! Ik heb recht op keuzevrijheid en ik kies voor de dood als de redelijkheid daar is. Ik heb “recht op een waardig leven en recht op een waardige dood”, net zo goed als ik “geen recht heb op een waardig leven en geen recht op een waardige dood”, zoals etici als Boer beweren Ik veroordeel de maatschappij die mij mijn keuzevrijheid, ook over leven of dood, niet faciliteert. Dat is aanmatigend, bevoogdend en nog wat van dat soort termen.

Ik leef!. En ondanks mijn niet gelukte zelfgekozen dood, geniet ik ervan. Ik heb een lieve vrouw waar ik oprecht van hou, zelfs na meer dan 45 jaar vriendje en vriendinnetje. Ik heb vele vrienden en vriendinnen en ik geniet evan, maar aan alles komt een eind. Zou het morgen zijn: ik ben bereid. Sans rancune. Ik zal mij niet beroepen op “recht op leven”. Dat hebben we niet; we hebben alleen de plicht om er te zijn zolang als we er zijn. En als we die plicht niet meer kunnen vervullen hebben we “recht om te sterven”. Is dat redelijk? Ik denk van wel!

Maarn ,maart 2007

Wim van Halm.

Europa Vijftig jaar!

Natuurlijk is dat een felicitatie waard, een heel hartelijke ook nog zelfs, want Europa heeft veel goeds gebracht. Vrede, welvaart, economische stabiliteit en vrijheid. Vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijheid van reizen, vrijheid van vergadering en vereniging. Europa staat voor een ontwikkeld, democratisch werelddeel dat op al die punten de rest van de wereld ver vooruit is, inclusief Amerika. Iedere Nederlander beseft dat, zelfs degenen die, net zoals ik, destijds tegen de “Europese Grondwet” hebben gestemd.

Door het verdrag geen Grondwet te noemen zou de weerstand verdwijnen. Ik denk dat het kabinet en in haar kielzog de meerderheid in de Tweede Kamer een cruciale, zelfs rampzalige fout dreigt te gaan maken als men met sussende woorden en rethoriek de goegemeente in slaap probeert te wiegen, zoals de brief van het Kabinet aan de Tweede Kamer en de reacties daarop doen vermoeden.

De gedachte dat Nederland en Frankrijk (bij referendum) tegen stemden omdat het om de angst voor teveel betutteling uit Brussel zou gaan is geheel onjuist. Daar gaat het helemaal niet om. Bij eerdere verdragen is er nooit sprake van enig oproer geweest, eerder verwachtingsvolle acceptatie.
Dat al die andere landen wel voor hebben gestemd is overigens niet te danken aan een groter vertrouwen in Europa in die landen, maar uit een gebrek aan democratie in die landen. Als je bevolkingen niets uitlegt en aan de leiband gelegde parlementen ja laat knikken geef ik geen eurocent voor de gemaakte keuze.
Heel veel landen in ons Europa moeten nog heel veel democratie leren.

Daar zit ook de werkelijke oorzaak van de afwijzing: de dreigende uitholling van Europa als beschaafd en ontwikkeld werelddeel. Met de eisen aan de nieuwe toetreders werd schromelijk de hand gelicht. Notoir corrupte landen als Polen, Roemenie en Bulgarije werden hartelijk verwelkomd en meteen begon het mee-eten uit de ruif van onze zuur verdiende welvaart. En zie wat er gebeurde: grote bekken en grootscheepse oplichting door de Poolse regering. Verduistering van EG gelden. Vrij reizen van zakkenrollers en andere beoefenaren van Oost Europese beroepen. Het werd gewoon teveel.

En tevoren had de burger helemaal niet door dat het op ambtelijk niveau allemaal al was beklonken, dat er al geen weg meer terug was. Het is allemaal wel uit te leggen, maar dat had tevoren moeten gebeuren en niet pas achteraf.

Was het daarbij gebleven, dan zouden we waarschijnlijk toch nog ja hebben gezegd tegen de grondwet. Maar toen bleek dat zelfs voor Turkije ook al de deur was opengezet, knapte het vertrouwen. Nota bene Turkije, een land zonder enige Europese traditie, een land met zeventig miljoen islamitische inwoners, waarvan 30 miljoen analfabeet. In het Europese parlement zouden ze meteen de lakens gaan uitdelen.De ottomaanse cultuur is oud, sterk en strekt van China tot Marokko. Door de eeuwen heen anti Europees, tenzij er wat te halen valt. Niet voor niets is ooit de Balkan als bufferzone tussen het Ottomaanse Rijk en Europa ingericht. Ook nu is dat nog zo. Met Turkije wordt een Trojaans paard binnen gehaald die funest wordt voor ons , omdat onze cultuur en samenhang te versnipperd is.

Dat blijkt ook uit onze onmacht om onze culturele grondslag eenduidig te benoemen. Als knieval voor de Islam hebben wij het zelfs gepresteerd onze eigen christelijk joodse grondslag te verloochenen en uit de grondwet te schrappen.
Laat duidelijk zijn dat waar wij gaten laten vallen, zoals in dit geval, die door anderen opgevuld zullen worden.

Daaraan wilde ik niet meewerken. Een nieuw verdrag zal er moeten komen om de Europese machine draaiende te houden, dat snapt iedereen, maar niet als er en passant ook een aantal ongewenste ontwikkelingen door je strot worden geperst; we zijn geen ganzen.

Dus wat mij betreft: als we volgende keer weer mogen kiezen uit ja of ja, zal het toch weer nee worden.

Wim van Halm

Politiek Correctisme, een slepende ziekte.

Israel wilde de oorlog in Libanon geen oorlog noemen. Opruimen noemden ze het of zoiets. Hoe dan ook: oorlog kon niet, want de Israelische traditie wil dat alleen militair geweld tegen anderen dat met een overwinning wordt afgesloten een oorlog mag heten. Onder druk van de nabestaanden van gesneuvelden is nu alsnog besloten met deze traditie te breken en te spreken over de Tweede Libanese Oorlog.

In Turkije mag de genocide op de Armeniers geen genocide heten. Oók opruimwerkzaamheden ofzo. In elk geval: het was a) niet stelselmatig, maar een incidentele gebeurtenis, b) het waren er niet genoeg om over genocide te spreken en c) ze hadden het aan zichzelf te danken.

In Nederland mogen criminele jongeren die in groepsverband overvallen plegen, geweldsmisdrijven en verkrachtingen begaan, niet crimineel genoemd worden, maar “kwetsbare groepen”. Immers ze komen uit achterstandsgroepen en hebben over het algemeen een laag i.q.

Enige jaren geleden werd voor dergelijke mensen de term anders getalenteerden bedacht, maar toen bleek dat ze wel konden inbreken en verkrachten klonk dat toch wat cynisch en moest er een nieuwe term gevonden worden, vandaar.

We zijn meesters in het niet benoemen. In het er omheen draaien Want anders werkt het stigmatiserend, kwetsend en maken we het erger dan het is. Alleen politieagenten, die mogen we bij hun naam noemen: lul, klootzak, kutwijf of andere kwalificaties zijn volgens de Nederlandse rechter passende benamingen voor zulk soort gaaies. Hadden ze maar een vak moeten leren en bovendien zijn ze ervoor getraind.

Het gaat om “Politiek Correctisme”; het zodanig benoemen dat er geen aanstoot aan kan worden genomen. Dat gaat goed totdat aan het nieuwe begrip weer dezelfde lading krijgt die het oude begrip ook had, dus wordt er weer een nieuwe term bedacht. Om nog een simpel voorbeeld van voortschrijdende begrippeninflatie te noemen. De diagnose idioot werd omgevormd tot zwak begaafd, gevolgd door anders begaafd, gevolgd door verhullende afkortingen.

De functie van dit verhullend taalgebruik is dat bij de ontvanger van de uitgesproken kwalificaties niet onmiddellijk afwijzing ontstaat. Want als mensen hebben we een natuurlijke neiging om alles wat ons niet zint te bestrijden. We gooien onmiddellijk de deuren dicht, de luiken gaan ervoor en we ontkennen. Daartoe hebben we direct achter onze zintuigen barricades in ons hoofd, of zo u wilt filters, die dat wat u niet zint filtert of ombuigt tot een wel aanvaardbaar compromis.

De kunst van het communiceren is dus om die filters en barricades heen te gaan.
Diplomaten zijn daar in getraind. Als ze woedend zijn zeggen ze dat ze bezorgd zijn. Woede wekt immers agressie op, terwijl bezorgdheid uitnodigt tot meedenken over een oplossing. Van een tegenstander maak je zo een partner.

Het grote nadeel is wel dat er zoveel gesust wordt dat er een sfeer van pappen en nathouden ontstaat. Dat gevaren niet meer zichtbaar worden en adequate oplossingen voor problemen veel te lang uitgesteld worden.
Zo heeft het veel te lang geduurd dat Nederland zich door landen als Turkije en Marokko als gekke henkie liet gebruiken. Door de overmatige toevloed van mee-eters uit die landen en de gigantische deviezenexport te verdoezelen leek het allemaal niet zo erg en moest er eerst een Pim Fortuyn komen en een Rita Verdonk om de scherven op te ruimen en de lekken te dichten. Mensen die in klare taal de problemen aan de orde stelden, maar vervolgens geofferd werden op het altaar van het Politiek Correctisme.
Hetzelfde staat Wilders te wachten. Termen als Schandalig en Tsunamie zijn niet Politiek Correct en dus gaan alle barricades omhoog en alle luiken dicht.

Geert, Geert, om de fiters heenlullen graag, anders red je het niet, want de Haagse mores is en blijft: Pappen en Nathouden en de realiteit verhullen. Het duurt daardoor allemaal veel langer dan nodig is en het kost ook veel meer geld en ellende, maar als je geslachtofferd wordt zijn we nog verder van huis.

Wim van Halm

Vriendschap is essentieel

Gisteren is het nieuwe Kabinet beëdigd, het Kabinet Balkenende IV. Het ziet er goed uit en de koppigheid van Balkenende in aanmerking nemende om bij herhaling ijzerenheinig op het pluche te blijven zitten, ook als de Tweede Kamer hem naar huis wil sturen, geeft mij het vertrouwen dat ze de komende vier jaar wel zullen uitzitten. Hem komt in elk geval de eer toe dat hij een ministerscrisis niet onvermijdelijk omzet in een kabinetscrisis. Vóór Balkenende gold niet het idiote credo “Samen uit, samen thuis”, waardoor in het verleden zeer kundige kabinetten onnodig sneuvelden. Zo’n credo is leuk en leerzaam in een scoutinggroep, maar in een volwassen democratie kan toch het landsbelang niet worden opgeofferd aan het sneuvelen van een minister. In de politiek, ongeacht de bestuursvorm, hoort sneuvelen er nu eenmaal bij, zij het dat wij dat in ons land gelukkig slechts in overdrachtelijke zin interpreteren.

Het landsbelang gaat dus boven vriendschappelijke en collegiale banden. Dat neemt niet weg dat er wel degelijk vriendschappelijke banden moeten zijn in een ploeg die wordt verondersteld vier jaar lang zeer intensief lief en leed te delen.

En wat ik zo zie bij het aantreden van deze ploeg is vriendschap. Vriendschap die er, althans tussen de drie hoofdrolspelers Balkenende, Bos en Rouvoet, eigenlijk ook al was in de vorige kabinetsperiode. Maar die toen niet tot bloei kon komen vanwege soms inhoudelijke, meestal partijpolitieke meningsverschillen. Natuurlijk zijn die meningsverschillen functioneel, want uit de modder ontluikt de lotusbloem, hoewel het tijdens dat proces de vriendschap wel ernstig onder druk kan zetten.

Vriendschap is echter: praten over je meningsverschillen, communiceren! Dan dring je door tot het wezen van de ander, de echte intenties en motieven. Wie dat niet goed doet en alleen maar tegenover derden moppert over het onbegrip en de stupiditeit van de ander, kan nooit een vriend zijn.

Balkenende, Bos en Rouvoet hebben dat, onder leiding van Herman Wijffels, goed begrepen en uitgevoerd. Wijffels komt het onversneden respect toe dat hij de drie potentiële vrienden (zelfde achtergrond, zelfde maatschappelijke betrokkenheid) uit hun dagelijkse vechtcultuur heeft getrokken en hen heeft meegetroond naar een rustige plek. Geen toestanden, gewoon simpel Nederlands. Zelfs, (sterker nog: met name) de meereizende ronde tafel was een vondst van jewelste. Niet helemaal nieuw, want wie weet niet van de Ronde Tafelconferentie tussen de vier overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog waarbij de wereld tussen hen werd verdeeld. Dat zou nooit mogelijk zijn geweest zonder Ronde Tafel (waarbij niet voor aanvang van de bespreking hoeft te worden bepaald wie waar zit, ofwel wie het machtigst is)
Rust en het afwezig zijn van machtssymbolen brengt de mens tot zijn essenties.
(Terzijde: jammer dat Amerika inmiddels de balans zo ernstig in haar voordeel heeft weten te brengen, maar dat is een ander chapiter)

Wijffels haalde de tegenstellingen en alles wat daartoe kon bijdragen weg en sprak de vrienden aan op hun gezamenlijke kwaliteiten. En zo ontdekten zij dat het klikte.
Daarom heb ik er vertrouwen in dat deze kern van dit kabinet de volle vier jaar zal regeren. En met succes. Drie musketiers zijn onverslaanbaar (met een knipoog naar de VOC)
Nogmaals: dat neemt niet weg dat er onderweg een of meerdere ministers zouden kunnen ”sneuvelen”, maar het driemanschap zal zich daardoor niet uit het speelveld laten slaan.
Om eerlijk te zijn denk ik wel dat dat ook zal gebeuren. Het hele Kabinet, alle Ministers en Staatssecretarissen zijn van onberispelijke statuur. De “screening” is immers tegenwoordig zo intensief dat je eigenlijk al heilig moet zijn voor je genoemd wordt, laat staan benoemd. Zelfs al heb je op de kleuterschool ooit het rokje opgetild van je buurmeisje: EXIT!! (hoe moet je tegenwoordig ooit leren hoe het echt zit?)
Om een voorbeeld te noemen: ik heb er een hard hoofd in dat Minister Plasterk het zal redden op zijn Ministerie. Wat een ongelofelijke moed heeft deze man om de strijd aan te gaan met zijn departement en het daaraan gebonden “onderwijsveld” Hij denkt natuurlijk dat hij de strijd aangaat met zijn politieke tegenstanders in het Kabinet en met het Parlement. Neen dus, het gaat om de beleidsambtenaren op het Ministerie, de vakbonden, gemeentes, uitgevers van studieboeken en andere belanghebbenden op het maatschappelijk middenveld. Ik zag op tevee al de stereotiepe docent (namaakleren bodywarmer etc.) al gezien: “geef ons het geld, en bemoei je je er verder niet mee”
Teleurstelling staat hem te wachten. Dat durf ik te zeggen uit eigen (voorbije) ervaring (niet als minister, niet op onderwijs, maar wel als regionale hotemetoot) Immers: bestuurders komen en gaan, maar het ambtelijk apparaat blijft altijd bestaan.
Vandaar dat het zo goed is dat de drie musketiers elkaar gevonden hebben in Beetsterzwaag. Samen kunnen ze het verschil maken. En ook als onverhoopt Plasterk inderdaad teleurgesteld voortijdig afhaakt: hij is sterk genoeg om zijn weg met kracht te vervolgen. Het ministerschap is niet het einde van zijn intellectuele reis door dit leven.
Anderen die de reis van de komende vier jaar wellicht niet op de nu gewenste wijze zullen beëindigen noem ik niet. Ronald kan er tegen, maar wie nog meer? Het is een harde confrontatie met jezelf en met een onvriendelijke, wantrouwige, cynische wereld, die zich altijd tekort gedaan voelt en niet gelooft in jouw weldoordacht ideaal.
Burgers van Nederland, Directeuren Generaal, Beleidsambtenaren op elk bestuurlijk niveau en andere opponenten, geef de drie vrienen al jullie credits. Ik denk dat ze het kunnen, het zijn vrienden en daar gaat het om in het leven.
Wim van Halm

President Bush stuurt 20.000 militairen extra naar Irak, in afwijking van de adviezen van al zijn adviseurs. Dat is voor mij het belangrijkste mieuws vandaag, omdat het geweld daardoor weer verder zal toenemen. Dagblad Trouw rept er niet over op de voorpagina, maar ruimt 25% ervan in voor een foto van “La Loren en Ponti bij het verscheiden van de laatste op 94 jarige leeftijd. Hoe platvloers kan een kwaliteits-krant zich tegenwoordig gedragen.

Terug dus naar de grote Amerikaanse vredestichter

Wanneer heb ik dat toch eerder gehoord, dat de Commander in Chief (of “der Führer” als u wilt) de adviezen van zijn generaals in de wind sloeg en zich steeds verder isoleerde in zijn eigen gelijk? Ja, in de Tweede Wereldoorlog, ja. Of vind u dat ik die vergelijking niet mag maken? Waarom dan wel niet? De parallellen zijn wel erg groot. En als u zegt dat het Duitsland van toen niet te vergelijken is met het Amerika van nu dan hebt u het mis. Sterker nog: het Amerika van nu is niet te vergelijken met het Amerika van toen, zoals ook het Duitsland van toen niet te vergelijken is met het Duitsland van nu.
De leiders van toen zijn allemaal dood, de meeste generaals en soldaten ook.
En hoe indringend WOII ook in ons collectieve geheugen is gegrift, voor de Amerikanen was het een akkefietje in een lange en bloederige reeks die begon met de Amerikaanse Burgeroorlog en die tot op heden ononderbroken doorloopt.

We hebben met nieuwe realiteiten te maken en we zien het voor onze ogen mis lopen. Een president die zijn contact met de wereld helemaal kwijt is, met adviseurs die ontslagen worden als ze onwelgevallige adviezen geven en dus maar zwijgen. Met een volk dat zijn keuzes slechts bepaalt op basis van opportunisme en lijfsbehoud. Of dacht u dat het één Amerikaan werkelijk iets kan schelen hoeveel buitenlanders er over de kling gaan, zolang hij zijn SUV maar kan voltanken?
Nee, dit is geen karikatuur van de werkelijkheid, Amerika is niet meer het land dat uit idealistische overwegingen de wereld vrijheid en welvaart komt schenken. Dat is het ook nooit geweest, maar het heeft wel lang dat imago weten te vestigen.

Amerika is vandaag de daag een zelfzuchtige kolos die geen vrijheid komt brengen, maar haar systemen komt opdringen. Met gesloten grenzen voor wie van buiten komt, maar zichzelf het privilege gunt om ongevraagd met soldatenlaarzen elk land en elk huis in de wereld open te schoppen.
Die de wereld handelsverdragen door de strot duwt die maar één doel dienen: de veiligstelling van de Amerikaanse welvaart.
Die er zijn hand niet voor omdraait om waar ook ter wereld regeringen die zich niet laten opkopen (met geld, chantage en politieke druk) te isoleren of ten val te brengen.
Helaas is dat niet alleen President George W. Bush aan te rekenen. Natuurlijk, die kan over een aantal jaren als zondebok geofferd worden, maar de schuld voor dit neokolonialistische geweld ligt bij zijn gehele regering, zijn gehele ambtelijk apparaat, zijn leger en zijn gehele volk.
En dat terwijl het een democratie is! Vrijwillig gekozen megalomane zelfzucht.
Op grond daarvan zal Bush er, nadat het debacle z’n voltooing heeft bereikt, er met een “oh, sorry” mee weg komen, zoals Clingendael deskundige Rob de Wijk vorige week schreef. Dit in tegenstelling tot tirannen van andere landen die niet vrijwillig gekozen zijn door het volk.

Maar ook voor Amerika gelden de dichtregels van dichter en verzetsheld Henk van Randwijk die misschien wel het best onze Nederlandse cultuur verwoord:

"Een volk dat voor tirannen zwicht zal meer dan lijf en goed verliezen. Dan dooft het licht..."