Helikoptergeld

Mr. Draghi, de Italiaanse President van de Europese Centrale Bank (ECB) heeft in navolging van de voormalige Amerikaanse Voorzitter van de FED Ben Bernanke afscheid genomen van de boekhouding: de Balans, de Verlies- en Winstrekening en alle andere financiële gezondheidspeilingen van de economie. Hun redenering: als er geld te kort is drukken we gewoon het ontbrekende bij. Misschien hebben ze wel gelijk. Ik wil dit graag nader uitdiepen.

Te beginnen met Amerika (ik bedoel de VS, de Verenigde Staten) Van oudsher interesseert het hun niet of de in omloop zijnde dollarbiljetten echt zijn of vals. Voor elk dollarbiljet (vals of echt) kun je iets kopen en dat stimuleert de consumptie (ergo de economie. Gevolg is natuurlijk wel dat een niet onbelangrijk deel van de schulden van de VS aan andere landen (economieën) op valse dollars is gebaseerd. No Problem: Geen enkel land in de wereld zal de VS vragen haar schulden in niet valse dollars af te betalen, omdat dat de verhoudingen ernstig verstoort. Met andere woorden: Amerika (de VS) financiert haar schulden aan andere landen voor een belangrijk deel met valse dollars.

Toen de Amerikanen dat ontdekt hadden was in feite het hek los. Geen Gouden Standaard meer, waarbij het totaal aan geleend geld niet meer kon zijn dan de goudvoorraad in de Centrale Bank. Geen munten en bankbiljetten meer, maar cheques en ander schuldpapier als belofte voor latere betaling. Echt geld met dezelfde tegenwaarde in goud was voorbij. Het Girale Geld was geboren. Aanvankelijk bedoeld om de transactiedagen te overbruggen die de Banken nodig hadden om de transacties te verwerken: pak weg drie dagen. Later om de afnemer enige rust te gunnen: betaling binnen 8, 14, 30, 60, thans 90 dagen. Geld dat niet bestaat, maar eerst nog verdiend moet worden alvorens de schuld kan worden betaald.

Het gat dat bestaat tussen echt geld (gedekt geld) en nog niet verdiend geld (fake geld) wordt steeds groter.

Dat heeft te maken met de wijziging in onze opvattingen over  economische winst. Was dat in vorige eeuwen  de Investering, thans is dat de Consumptie. Van de lange termijn naar de korte termijn. Vroeger bouwden we St, Paul’s Cathedral, de Sagrada Familia, Versailles. Die over meerdere generaties tot stand gekomen Rijkdommen kunnen nu niet meer. Alles is nu korte termijn. Binnen 10, 20 of hooguit 30 jaar moet het “”terugverdiend” zijn, anders beginnen we er niet aan.

Sterker nog: hadden we vroeger nog 5-jaren plannen, nu worden managers afgerekend op 3 maanden.

Dat is natuurlijk de schuld van die “managers”, want zij zijn immers de baas, maar ook hun commissarissen zijn schuldig vanwege lapzwanzerigheid.

Managers behoren het bedrijf te leiden in het belang van het bedrijf, de cliënten en de medewerkers. Commissarissen zijn de trait d’union tussen de dividendgeile aandeelhouders en het bedrijf.

De Managers zijn niet meer op hun taak berekend. Hun opleiding is niet adequaat omdat hun leraren te soft zijn en liever een geslaagde nitwit op hun cv. hebben dan een gezakt talent. Commissarissen zien de problemen wel, maar kunnen er niet mee omgaan. Directie ontslaan? En wat dan?

Oorzaken

Alle managers en commissarissen, de leidinggevenden van onze huidige maatschappij zijn geboren rond 1960-1970. Geboren in een tijd van explosieve welvaartsontwikkeling. “Geen gezeik, iedereen  rijk” was het motto. We kregen een pasje van de bank waarmee wij “geld uit de muur” konden trekken. Zelf waren we daar positief verbijsterd over, maar onze peuters die naast ons stonden en dat zagen accepteerden dat als “normaal” ”de norm”.

Die generatie geeft op dit moment de leiding aan onze economie.

Ben Bernanke, inmiddels opgevolgd door een stevige tante (Janet Yellen), was  niet de eerste econoom die de economische relevantie tussen onderliggende waarde en maatschappelijke waarde van ondergeschikt belang achtte. De grootmeester van deze leer was de Engelse econoom Keynes. Hij predikte het consumentisme: hoe meer geld in omloop, hoe groter de welvaart. 

Thans is de vraag aan de orde of dat zo is. Alles wijst er op dat dat inderdaad zo is. Als we de schulden van het ene land aan enig ander land niet noteren maar meteen kwijtschelden, krijgen we hooguit een claim op een wederdienst, ooit, wanneer dan ook. Op basis van het adagium: ieder land heeft van tijd tot tijd hulp nodig.

De welvaart financieren met geleend geld is standaard geworden. Zo stopt in Amerika de FED onbeperkt geld in de economie om de productie en de consumptie daarvan op gang te houden en doet de ECB in Europa hetzelfde. Geld dat niet bestond en nooit terugbetaald hoeft te worden. Zet gewoon de geldpers aan en het probleem is opgelost. Het gaat iets deftiger dan geld als strooibiljetten uit helikopters gooien, maar het komt daar wel op neer.

De huidige generatie van bestuurders, of ze nu Draghi, Bernanke, of Tsipras heten zijn de jongetjes die vroeger met grote ogen stonden te kijken hoe hun vaders gewoon “geld uit de muur” haalden. En die daar nu nog in geloven. Want met het sop waarmee je in je vroege jeugd bent overgoten kom je nooit meer af.

Daarmee hebben we nu te leven. De bestuursgeneratie die gelooft in “Gratis Geld”. Als we het niet hebben lenen we het en later zien we wel of we het terug kunnen betalen.

Mijn voorstel is om dat terugbetalen gewoon af te schaffen. Wie wat uitleent krijgt dat tegenwoordig meestal niet meer terug. Dat wil zeggen: je leent het niet echt meer uit,; je schenkt het. Zo wil je het niet noemen, maar daar komt het wel op neer. Uiteindelijk vind je daar vrede mee, want ach, ook zonder de overeengekomen terugbetaling ga je niet failliet. De schuldenaar haalt opgelucht adem en jij wordt er niet echt armer van.

Je moet natuurlijk nooit méér uitlenen dan je missen kunt, anders kom je zelf in de problemen, maar als je op die manier je schuldenaar in de economie houdt worden beiden er beter van, immers de schuldenaar kan blijven meedoen aan het spel dat economie heet, kan weer bij je kopen en kun jij weer winst maken. Allebei gelukkig. En over die ouwe schuld praten we niet meer.

Dus Yellen en Draghi blijf maar lekker geld dat niet bestaat en nooit zal bestaan in de economie pompen. Hoe je het wilt boekhouden mogen jullie zelf weten, simpel of ingewikkeld, elk systeem is oké. Zolang wij, burgers, consumenten er maar mee blijven kopen en anderen hun waren  tegen betaling met dat geld blijven leveren.

Waarom die economie steeds vast laten lopen in de schuldenbrei. Amerika zal nooit zijn schulden aan China kunnen afbetalen. China weet dat ook wel, maar zolang de Amerikanen hun spullen blijven kopen, die worden betaald met vers geperst geld, waarmee de Chinezen metropolen kunnen bouwen  is het de motor van de economie en het is zinloos en contraproductief om over die schuldenberg te praten.

Zo werkt de economie

Wim van Halm, 5 mei 2016, eindelijk bevrijd.