Nederland
is in de publieke opinie ongeveer de universele grondlegger van de democratie.
Griekenland ging ons weliswaar voor, maar veel verder dan het uitvinden van het
woord zijn ze niet gekomen.
Vandaar
dat we er zo zorgvuldig mee omgaan, zodat we nooit of te nimmer verwijten
krijgen wegens laakbare praktijken. Geen verminkte ponskaarten zoals in Florida
(USA), stemmen van mensen die al lang overleden zijn, bossen extra
stembiljetten voor welgezinde vriendjes of verduistering van onwelgevallig
uitgebrachte stemmen. Langzamerhand kan er geen verkiezing meer gehouden worden
of er wordt één minuut na sluiting van de stemlokalen geroepen dat er is
gefraudeerd.
Zo
gelukkig niet in Nederland. Als “gidsland” hebben we een reputatie te
verdedigen.
Maar
het loopt op z’n end. Zo kan het niet langer. De protocollen, procedures en
steeds nieuwe aanscherping van de regels maakt het voor de vrijwilligers die de
stembureaus runnen niet meer doenlijk.
Afgelopen
woensdag was ik voorzitter van zo’n stembureau. Eerst een avond instructie en
op de dag zelve om 06.30 uur aanwezig om het stemlokaal in te richten en alles
klaar te zetten voor de opening om 07.30 uur. De procedurebeschrijvingen die om
pakweg 06.50 uur tesamen met de benodigde stembiljetten en andere formulieren
worden aangeleverd blijven ongelezen, want om 07.30 precies gaat het stembureau
open. Er staan dan al een tiental mensen ongeduldig te wachten: ze moeten met
de trein mee naar hun werk. Voordat die tien weg zijn staan er weer tien, nee,
twintig. Zo ging het ononderbroken door tot 21.00 uur ’s avonds.
Dertienhonderdéénenvijftig stemmers hadden we toen gehad. Geen tijd voor pauze,
geen tijd voor eten. Ruim 100 per uur, 1,7 stemmers per minuut, van wie de stempas
moet worden gecontroleerd, de legitimatie moet worden beoordeeld. Instructies worden
gegeven en toezicht wordt gehouden op correct gedrag.
En
natuurlijk ook nog een vriendelijk woord, ondanks de bozigheid om het
teruggestuurd worden wegens ondeugdelijke legitimatie (65+ pas etc.), het niet toelaten van hulp aan mensen met geheugenstoornis
of andere geestelijke onvolkomenheden, het niet toelaten van kinderen vanaf 6
jaar, samen met een ouder in het stemhokje, het ontoegankelijk zijn van de
stemhokjes voor rolstoelgebruikers en zo nog wat ergernispunten.
En dan: om 21.00 uur!
De
Voorzitter verklaart het stembureau voor gesloten, opent het slot van de
stembus en gezamenlijk kiepen we de inhoud van pakweg 40 kilo oud papier op de
grond. De stembiljetten zijn zo groot als het omblad van een gemiddelde krant,
in zessen omgevouwen. We beginnen met ze op stapels van 25 te leggen en tellen
aan het einde het totaal. Als het goed is moet dit totaal gelijk zijn aan het
totaal van de ingenomen stempassen, kiezerspassen en machtigingen. En gelijk
aan de ontvangen blanco stembiljetten minus de overgehouden stuks. Met een
maximum aan geluk klopt dit als je gedurende de dag met z’n drieën hebt geturfd
en voortdurend je uitkomsten met elkaar hebt vergeleken. Vergeet het maar. Dan
komt de burgemeester om je een hart onder de riem te steken, een zak met
pepernoten op tafel te gooien en zo vergeet iemand van de drie een turfje te
zetten. Dan komt de toezichthoudend ambtenaar met de nodige commentaren en vervolgens gaat er weer een turfje mis.
Al
met al, na telling en hertelling is er nog steeds een verschil van twee. Dan
maar even doorgaan, want inmiddels is het 23.00 uur en we moeten nog heel veel
doen. We gaan de krantachtige stembiljetten openvouwen en sorteren op partij.
Twee stapels: één: de lijsttrekker en twee de voorkeurszetels (ongesorteerd)
Door de omvang en kwaliteit van het papier lukt het maar moeilijk om snel en
precies te werken, maar we doen ons uiterste best, al was het maar alleen uit
eigenbelang; je wilt tenslotte wel weer een keer naar huis.
Dan
tellen we per partij het aantal stemmen op de lijsttrekker en noteren dit in
een turflijst (die enerzijds wel en anderzijds niet deel uitmaakt van het
uiteindelijk op te maken proces verbaal), gevolgd door het tellen van de
voorkeursstemmen per kandidaat per partij. Ook dit wordt vermeld in de
turflijst, daarna wordt alles opgeteld en het totaal daarvan moet uiteraard
weer gelijk zijn aan het aantal geldig uitgebrachte stemmen zoals vastgesteld
door het tellen der ingevulde stembiljetten in de stembus, de som van de
ingeleverde geldige stempassen, kiezerspassen en machtigingen. Ook daar zijn
weer nuances in waar te nemen, maar laten we die gemakshalve buiten beschouwing
laten.
Waarachtig,
nog steeds twee stemmen verschil. Wat nu? Twee stemmen op 1351. Dat is 0,0015%
Dat is toch zeer ruim binnen de marge van 3x de standaarddeviatie uit de
kansberekening van Gausz (dit voor de enkeling die dit op school nog heeft
meegekregen) Waar praten we over. Nee, het moet kloppen, “op de cent nauwkeurig”
zegt de boekhouder die beweert dat een cent verschil wel kan betekenen dat er
een miljoen verschil is. Alles overtellen dus? Nee, dat doen we niet, het is al
01.00 uur. De voltallige bemanning van
het stembureau tijgt naar het aangewezen gemeentehuis in het volgende dorp,
alles met zich meezeulend in hun particuliere wagens; assen tot bijna op de
grond en levert alles, gebundeld en verzegeld, in. We krijgen een kar en een
volgnummer en wachten op onze beurt. Het is intussen 01.40 uur. Wat frisdrank
en wat soepstengels is er op een centrale voedertafel gedeponeerd en geloof het
of niet: van pure honger en ellende nemen sommigen het ook nog tot zich. De
soepstengels zijn allemaal gebroken, zo niet vergruisd en zullen wel met
korting zijn verkregen, net als de pepernoten waarmee de burgemeester ons ’s ochtends
(half september) dacht blij te maken.
Dat
komt omdat wegens Haagse kortingen op de verkiezingsvergoedingen er geen geld
meer is voor een waardige organisatie. Het aantal stembureaus is danig
gereduceerd, zodat de overgebleven stembureaus het heel veel drukker hebben
gekregen. Ook nog eens tegen de helft van de vergoeding die er bij voorgaande
verkiezingen werd uitgekeerd, iets van € 140 voor een instructieavond en een
dag van ’s ochtends 06.00 tot ’s nachts 02.00 uur, 24 uur dus. Pak weg € 6 per
uur. Daar kunnen we tegenwoordig zelfs geen Pool anjers voor laten plukken. En
geld voor een gezellige “afterparty” zoals die via de televisie worden
gesuggereerd ter afsluiting van deze “dag van de democratie” is er ook al niet.
Doodvermoeid hangen de stembureauleden wat rond, de schijn ophoudend nog zo
fris te zijn als een hoentje, in hun achterhoofd denkend aan de trein van half
acht die ze de volgende morgen weer moeten halen om naar hun werk te gaan.
Geluk bij een ongeluk: de meeste stembureauleden zijn gepensioneerd en nog van
de oude stempel: burgerschap. Geen opvolgers, die hebben wel andere besognes:
kinderen, carrière, quality-time.
02.00 uur inmiddels
We zijn aan de beurt voor de voorgeschreven strenge
ambtelijke screening van hetgeen wij hebben ingeleverd
Dan
blijkt dat we de turflijst letterlijk hadden moeten overnemen in het Proces
Verbaal. De lijst is identiek, maar de layout verschilt, zodat de subtotalen
opnieuw moeten worden berekend. Wij hadden de turflijst in het Proces Verbaal
geschoven als onderdeel daarvan, maar nee: “de wet staat dat niet toe” Half
drie (02.30 uur), een uur gewacht, doodmoe. Daar komt een colonne ambtenaren met
onze kar met 50 kilo ingeleverde stukken.
“Er
zit twee stemmen verschil in uw opgave. Wilt u zo vriendelijk zijn dit allemaal
even over tellen en ons de juiste cijfers aan te leveren?” Dat heb ik
geweigerd.
De
rest zal ik u onthouden. Sinds halverwege de jaren tachtig van de vorige eeuw
heb ik bij elke verkiezing deel uitgemaakt van een stembureau, maar het is over
nu. In die periode hebben we ook gebruik gemaakt van uitstekend werkende
stemcomputers, totdat een doorgedraaide professor aan de TU Eindhoven, omringd
door een kring van puberale computernerds het na heel veel proberen voor elkaar
kreeg om het systeem te kraken. Calvinisten als we zijn, ten dode bevreesd voor
criminelen uitgemaakt te worden, hebben we toen onmiddellijk die prachtige
stemcomputers in de shredder gegooid en zijn we teruggevallen op het rode
potlood en de pleepapieren stembiljetten.
Als
ultieme verdedigers van De Democratie zijn we teruggekeerd naar de tijd van
vóór de Industriële revolutie, de tijd van pater Damiaan.
Wij
leven nu in 2012, meer dan een halve eeuw na de eerste computer. Als bij de
volgende verkiezingen de computer nog steeds als een duivels instrument wordt
bestempeld, haak ik af, maar dan ook helemaal.
Wim
