Zo volstrekt anders.

We zijn Landgenoten, Tijdgenoten. We hebben dezelfde taal en opleidingen en toch zijn we zo verschillend. Zo volstrekt anders.
In het drie uur durend interview van Bram Moskovich in VPRO’s zomergasten werden we in alle oprechtheid en integriteit meegenomen in de denk- en belevingswereld van een van de grootste nederlandse strafpleiters van deze tijd.
Lid van een vooraanstaande Joodse familie, die generatie op generatie van grote invloed is op onze nederlandse moraliteit. Terecht, want zuiverheid in de leer, een prominent nederlands/calvinistisch trekje, is het aambeeld waarop Bram, alsook zijn broers, in navolging van hun vader, hun pleidooien smeden.
Wat een openbaring dat dan blijkt dat in het privé domein toch andere grondbeginselen gelden.
Gegeven het feit dat niet, zoals in de nederlandse journalistiek gebruikelijk, de interviewer het verloop en de uitkomst van het interview bepaalt, maar de geïnterviewde, in dit geval Bram Moskovich dus, viel deze bijzondere avond op dat de kern draaide om het Joods zijn.
Terwijl Bram luid en duidelijk aangeeft met de joodse religie geen band te hebben, anders dan de gewoonten en gebruiken.
Zo geldt dat ook voor de doorsnee gereformeerde of katholiek in Nederland. Afstand genomen van de religie, maar door onderdompeling in cathechismus en ander geestelijk onderricht in de jeugd, toch gebonden aan de daaraan inherente moraliteit. Het gaat niet om subculturen binnen de dominante Nederlandse cultuur, dat tendeert teveel naar segregatie, waar vastgesteld mag worden dat elk van deze denominaties van de Nederlandse cultuur volledig zijn geïntegreerd.
Waar het wel om gaat, en dat is niet onbelangrijk, is dat er grote verschillen zijn in moraliteit. Verschillen die zijn terug te voeren op vele eeuwen van culturele herkomst. Dat heeft tot gevolg dat dagelijks nieuws, gebeurtenissen en ontwikkelingen op verschillende wijzen worden ervaren en geduid. Vanuit ieders achtergrond worden feiten en meningen in andere kaders geplaatst, bijzaken tot hoofdzaken gepromoveerd en andersom. Al met al: objectieve waarheden bestaan niet, het zijn allemaal slechts percepties. Tot meer is een mens niet in staat. Zelfs Bram Moskovich niet, ondanks zijn juridische “zuiverheid in de leer”.
Zo viel het mij pregnant op dat na langdurig stilstaan bij de verschrikkingen van WOII en met name kamp Auschwitz, in één klap werd overgesprongen naar 1972, de verschrikkelijke aanslag op de Israelische delegatie naar de Olympische spelen in München. Geen woord en geen aandacht voor 1967, de zesdaagse oorlog van Israel tegen de Arabische buren. Het is te begrijpen dat deze keuzes te maken hebben met de politieke gevoeligheid en daarom gekozen wordt voor meer persoonlijke zaken, maar het heeft ook te maken met selectieve appreciatie, de eigenschap van mensen om uit de veelheid van informatie datgene te selecteren wat welgevallig is. Het gevolg daarvan is wel dat de argeloze kijker een “gemodificeerd” beeld krijgt van de werkelijkheid (en dus vervolgens geneigd is dat voor de hele waarheid aan te nemen).
Kort en goed: Zelfs een drie uur durend interview is slechts een gekleurd plaatje.

Een ander opvallend detail was dat Bram, onze “zuiverste” strafpleiter, zonder enige terughoudendheid te berde bracht dat hij “het hebben van wraakgevoelens” wel kon begrijpen en billijken. Niet dat dat altijd goed was, maarja, soms was het toch wel begrijpelijk. Neen! In mijn protestante indoctrinatieperiode is mij geleerd dat wraak nooit gerechtvaardigd kan zijn. En zo denk ik er nog steeds over. Het christendom is gebaseerd op liefde. Christus heeft de wereld geleerd dat wraak, zoals dat in de Joodse cultuur allesoverheersend is (lees de Talmoed en het Oude Testament van de Bijbel), plaats moet maken voor liefde en vergeving.
Dat is de kern van het Christendom en tevens het fundamentele verschil met de Islam en de Joodse traditie. Alledrie de richtingen zijn gebaseerd op hetzelfde godsbesef, maar de uitwerking is onverenigbaar verschillend. Wraak komt in het Europese, reeds 21 eeuwen Christelijke denken, niet als leidraad of norm voor. Daarin verschillen wij als Europeanen, christelijk of niet, maar 21 eeuwen ondergedompeld in liefde, vergevingsgezindheid, respect en bescheidenheid, van allen die dat normbesef vanuit het Nieuwe Testament van de Bijbel niet hebben meegekregen.

Ella Vogelaar mag dan Minister zijn, maar in haar pleidooi om de Islam tot deel van onze cultuur te verheffen, geeft zij aan haar eigen achtergrond niet meer te begrijpen. Misschien moeten we het niet haar, maar haar ouders verwijten dat zij dat niet heeft meegekregen, maar zij is wel Minister!.

En Bram Moskovich mag dan een geweldige strafpleiter zijn, maar van liefde, vergevingsgezindheid, respect en bescheidenheid heeft hij, ondanks eeuwen van integratie en onmiskenbaar grote inteligentie, geen kaas gegeten. Zo sterk is culturele vorming. Je jonge jaren bepalen de selectieve appreciatie voor de rest van je leven, of je dat nu wilt of niet.
Bram was gewoon zichzelf, maar niet persé een voorbeeld voor mij, een simpele Europeaan.