Politici en journalisten weten achteraf altijd precies te vertellen hoe het allemaal in elkaar zit en hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren. Hoewel…zo lijkt het.

Vorige week woensdag waren er Tweede Kamer verkiezingen en het bizarre is dat noch de voorspellingen vooraf, noch de exitpolls op de verkiezingsdag, noch de onrijpe analyses achteraf het inktverbruik en de ethervervuiling waard waren.

Hoe kan zoiets nou. Dure onderzoekbureau’s met afgestudeerde politicologen en statistici, die alles weten van representatieve steekproeven en waarschijnlijkheidsberekeningen gaan linksom of rechtsom ernstig de mist in. Mijn conclusie: de steekproeven zijn niet representatief. De dames en heren mogen het me met al hun kennis uitleggen, maar mijn conclusie blijft simpel dat we op zulk soort wetenschappelijk gebroddel niet zitten te wachten. Als dat het best haalbare resultaat is is er misschien nog een carrière als verkoper van de daklozenkrant te bemachtigen.

Dan de analyses achteraf. Het is verbazingwekkend met wat voor argumenten politici en journalisten komen om te verklaren waarom Wilders veel meer zetels heeft behaald dan was gedacht en waarom Pastors en Eerdmans niet hebben gescoord. Waarom de VVD wel is afgerekend en het CDA niet. Waarom De PvdA heeft verloren en de SP veel sterker is gegroeid dan iemand van tevoren had voorspeld. Uit al die analyses spreekt een uitgesproken dédain voor de werkelijke motivaties van de kiezer.

Ik heb veelvuldig (en ook nu weer) op een stembureau gezeten. Je ziet met welke lichaamshouding de mensen binnenkomen en met welke serieusheid men stemt. Dat het kontje van Bos of het haar van Balkenende daarbij nog een belangrijke rol zouden spelen acht ik een beledigende miskenning van de kiezer. Ook is het niet zo dat stemmen op een partij instemming veronderstelt met de inhoud van het programma. Dat is immers onmogelijk, omdat ieder programma onderdelen bevat waarmee men het wel eens is en onderdelen die niet goed vallen. Ik denk dat de meeste kiezers wel twee stemmen zouden willen uitbrengen. Eén op de partij van het verstand en één op de partij van het hart.
Om mijzelf als voorbeeld te nemen: vanuit mijn opvatting dat de mens primair zelf verantwoordelijkheid heeft voor de invulling van zijn eigen leven stem ik van oudsher VVD, maar omdat ik dat doe moet ik in de packagedeal meteen Irak en Turkije, Bush, Blair en Hans van Baalen op de koop toenemen. Nou mooi niet dus! Maar wat moet je?

Het is erg dat die overwegingen niet in de exitpolls worden meegenomen. Dan zou er een heel wat genuanceerder beeld over de wensen van de kiezers ontstaan. De politieke partijen trekken zich dan ook niets aan van al die semi intellectuele analyses; ze zijn niet eenduidig, dus waardeloos. Daags na de verkiezingen komen de nieuwe fracties bijeen en ik stel me zo voor dat er dan gezegd wordt: “Ziezo, de kiezer heeft gesproken, de deuren kunnen weer dicht. Onze kiezers kozen voor ons partijprogramma, dus dat gaan we uitvoeren.”

Dat is een misvatting. De kiezer kiest niet voor een programma, maar voor een grondhouding: christelijk, socialistisch, liberaal of tegen alles. Waarom veel kiezers van het CDA naar de CU zijn gegaan? Omdat het woord christelijk in het CDA tegenwoordig ook alle moslims omvat, hetgeen electoraal misschien wel modern lijkt, maar indruist tegen principes die nog lang niet overboord zijn gezet. Waarom zijn vele PvdA stemmers overgelopen naar de SP? Omdat de gewone man zich niet meer herkent in de brave burgermanspartij van het midden, geleid door een gestudeerde intellectueel die bovendien onvoldoende afstand heeft genomen van Amerika en Bush. Maar dat soort effecten worden niet gehoord in de politiek correcte analyses van de laatste dagen. Het kontje van Bos is volgens de analisten hetgeen wat de modale kiezer motiveert.

Op deze wijze zijn deze verkiezingen verworden tot een platvloerse Idols voor politici. De democratie in z’n blote kont.

Dames en heren politici en journalisten: er hoeft niet nog heel wat “aan de kiezer uitgelegd te worden”. Hij hoeft niet in de goede richting gesjord te worden. U hoeft niet voor missionaris te spelen. U hoeft alleen maar te luisteren, te voelen en te kijken. Serieus waar te nemen wat de kiezer wil. De wet van de grote getallen zorgt er wel voor dat er een genuanceerde en werkbare concensus uit komt. Zo goed geschoold en democratisch gepekeld zijn we in dit land wel.

Dan kan ook beroepsallochtoon Ephimenco, die er prat op gaat onze cultuur met enige afstand en filosofisch inzicht te bezien, zijn pen voorgoed opbergen en wellicht afstand nemen van zijn collumn in Trouw van zaterdag j.l, waarin hij over u en mij, de Nederlandse kiezer schrijft: “Welnee, zijn onberekenbaarheid is evenredig aan zijn gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef. Hij verbreekt en vertrapt graag en vervolgens laat hij de overheid het uitzoeken. Het is niet zijn pakkie-an dat het land onbestuurbaar is. Politiek is toch een spel, leert hij van de kijkbuis”.

Beledigend! Zou je hem niet het land uitrossen?

De zieke woningmarkt (deel 2)

Het probleem is dus geschetst: de woningmarkt is chronisch ziek door toepassing van onjuiste medicijnen. Om de woningmarkt weer een normaal functionerende markt te maken van woningen tegen prijzen die om en nabij de voortbrengingskosten liggen, een markt met reële prijzen en prijsstabiliteit, moeten alle korting- en toeslagregelingen afgeschaft worden. Geen hypotheekrenteaftrek of andere marktverstorende instrumenten.

Dat kan natuurlijk niet ineens, dat moet over een reeks van jaren worden uitgesmeerd. Bestaande rechten mogen niet worden aangetast, alle bestaande hypotheken worden ongewijzigd gelaten. Maar wie doorstroomt komt in een ander regime terecht. Hij zal aanmerkelijk minder voor zijn huis terugkrijgen dan hij er eerder voor heeft betaald, maar daar staat tegenover dat hij ook goedkoper een ander huis kan kopen. Op deze wijze wordt de lucht uit de woningprijzen geblazen. Inderdaad is dat in zekere zin een aantasting van de economie, want de hypotheekbanken en de fiscus zullen minder verdienen, evenals de makelaars en de verzekeraars. Is dat erg? Nee, dat is niet erg. Die vinden dan wel compensatie elders. En zo niet dan is dat jammer, maar om die reden de huisprijzen kunstmatig op te pompen, zonder dat daar voor de gebruiker enig voordeel tegenover staat, is natuurlijk van de zotte.

Even terzijde: op soortgelijke wijze is de agrarische wereld verziekt en ook daar ziet men nu in dat subsidies op lange termijn fnuikend werken.

De uitwerking van zo’n overgangsregeling kan worden toevertrouwd aan al die rekenmeesters in hun marmeren gebouwen die zij in de afgelopen decennia hebben laten bouwen van de windcomponent in de huisprijzen.

Uiteindelijk zullen de huisprijzen weer pakweg 30% goedkoper zijn dan nu en zijn de huisbezitters desondanks beter af dan nu. Pas dan kunnen de huren geliberaliseerd worden en zal blijken dat de veronderstelde woningnood minder ernstig is geworden en de doorstroming goed.

Ergo: de angsthazerij van VVD en CDA op dit punt mist elke grond en wellicht zal de PvdA roepen dat er vermogensvernietiging voor de modale woningbezitter dreigt. Dat is natuurlijk waar, maar wat heb je aan vermogen dat voor een groot deel uit lucht bestaat? En ging het nou om vermogensvorming of om woongenot?

De zieke woningmarkt (deel 1)

Er wordt een grote denkfout gemaakt in het denken over de toekomst van de huisvestingsproblematiek. De VVD denkt dat met huurliberalisering de doorstroming op de woningmarkt wordt bevorderd. En met betrekking tot de koopwoningen voor starters denkt de PvdA er te zijn door de overdrachtsbelasting voor starters af te schaffen. Dat zou allemaal kunnen als de woningmarkt een gewone markt zou zijn waarin vraag en aanbod door het prijsmechanisme in evenwicht wordt gehouden. Dit is een hardnekkige misvatting.

In het verleden is in Nederland de hypotheekrenteaftrek ingevoerd om het eigen woning bezit te bevorderen en zodoende vermogensgroei voor de kopers te realiseren. Dat heeft inderdaad goed gewerkt en vele huizenbezitters hebben zodoende in de loop der jaren een aardig spaarpotje op kunnen bouwen. Sterker nog: overwaarde werd normaal en die werd dan gebruikt om een caravan of andere leuke dingen te kopen. De economie werd erdoor gestimuleerd; aannemers en botenbouwers deden goede zaken; de minister van Financiën zag meevallers in de belastingen zijn kant op komen. Al met al: iedereen gelukkig.

De ellende is alleen dat de woningmarkt geen gewone markt is. Huizen zijn geen schoenen of auto’s. In de eerste plaats heb je er maar één van nodig, moet het op de goede plek staan en voldoen aan de behoefte. Dat maakt het aanbod per definitie beperkt, hoeveel je ook zou bouwen. En helemaal omdat wonen, na eten welhaast de meest primaire levensbehoefte is. Veiligheid en rust etc., dan doet de prijs van een huis er eigenlijk niet toe. De enige voorwaarden zijn: je moet de maandlasten kunnen opbrengen en het moet aan je wensen voldoen. Kopers kijken dus nauwelijks naar de prijs, maar zien het huis van hun keuze, gaan vervolgens naar de hypotheekadviseur en vragen of ze dat kunnen betalen. Die rekent het uit: zoveel voor rente en aflossing (waarvan de helft door de fiscus wordt vergoed), zoveel voor OZB belasting en onderhoud, en als dat sommetje klopt is de zaak rond.

De werkelijke waarde van het huis? Wie zal het zeggen, wie heeft daar nou verstand van. ” ’t Is niet goedkoper en ik kan het betalen, dus is het oké”. Zeker omdat je vrijwel zeker weet dat je te zijner tijd je huis voor een hoger bedrag weer kunt verkopen. Alleen de inflatie al zorgt daar wel voor.

In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw is dat begonnen en met wat vallen en opstaan is dat tot nu toe doorgegaan en nog aanzienlijk verder versterkt.

We besloten als geëmancipeerd modern westers land dat het kostwinnersprincipe moest worden verlaten en dat het inkomen van de partner in de inkomenstoets voor de hypotheek moest worden meegenomen. Dat betekende een enorm bedrag extra ruimte. De huisprijzen stegen daardoor veel sterker dan de economie zich ontwikkelde. Wat zou het; als ik gewoon kan leven en dat huis kan betalen is het goed! Maar het gat tussen de werkelijke waarde van het huis en het bedrag dat men bereid was ervoor te betalen liep verder uit de hand.

De bouwkosten van een nieuwbouwhuis bleven ver achter bij de waarde in het economisch verkeer. Iedere aannemer en iedere bestuurder op volkshuisvesting wist dat iedere nieuwbouwwoning binnen een jaar na aanschaf vele tienduizenden euro’s meer waard was dan bij oplevering. De aannemers zagen dat met lede ogen aan, want die werden telkens weer door de lokale politiek gedwongen voor de laagst mogelijke prijs te bouwen. Dat werd nog versterkt doordat de bouwgrond schaars werd in ons overbevolkte landje en de grondbezitters ook wel roken dat er wat te verdienen viel. “Geen gezeik, iedereen rijk”, luidt immers een gevleugelde uitspraak in onze geldeconomie.
Maar de kopers, de hypotheekverstrekkers, de overheid, iedereen vond het prima, want het ging niet om de waarde , maar om de financiële ruimte om het te betalen.
Zo is het nog steeds: niet de woningmarkt, maar de financiële markt bepaalt de prijs. Zodoende is er nu pakweg 30% verschil in de huisprijzen tussen de omringende landen en Nederland.

De PvdA heeft nu de gedachte om een volgende fase van windhandel te introduceren: de afschaffing van de overdrachtsbelasting voor starters. Verdere verstoring dus van de woningmarkt.

Het gevolg zal immers zijn dat (Jazeker, de hypotheker) de hypotheekverstrekker bereid is een hogere aanschafwaarde te financieren. Iedereen blij: ik krijg het huis van mijn keuze (de fiscus betaalt de helft van de hypotheeklasten en de overdrachtsbelasting), de grondeigenaar verdient meer, de bouwer verdient meer, de gemeente verdient meer, dus so what!

So what? Het is windhandel! De opstap voor de starters wordt alleen maar onneembaarder! De huisprijzen dalen niet, ze stijgen! En in hun kielzog de huren!

Allemaal uitroeptekens; dat hoort niet in een goede schrijfstijl. Maar het is dan ook godgeklaagd hoe onze woningmarkt is verziekt en soms moet je wel eens wat.
Een koopwoning voor starters kunnen we gevoeglijk in het historisch archief opbergen. Huren dus maar? Wat dacht je: de VVD ziet een groeiend gat tussen de woonlasten voor koopwoningen en de huren. Als de koopwoningen duurder worden mogen de huren niet te veel achterblijven Oplossing: liberalisering van de huren. Dan worden de huren niet meer door de overheid beperkt tot een bepaald percentage (om en nabij de inflatie), maar volgen ze de woonlasten op de koopmarkt. Vanaf dat moment komen we in een opwaartse spiraal terecht waar geen oplossing meer voor te vinden zal zijn. De fiscale faciliteiten zullen uitgeput zijn (tenzij we bereid zijn om zelfs subsidie te gaan verstrekken) en de woningmarkt (projectontwikkelaars, hypotheekbanken, aannemers en grondeigenaren) kan geen verdere risico’s aanvaarden.
Dan is er voor starters geen woning meer te koop en geen woning meer te huur. Dat heeft niets met schaarste te maken, maar met verstoring van de markt met oneigenlijke instrumenten. Dan stagneert de markt helemaal.

De oplossing? Ik heb de wijsheid niet in pacht. Daar zullen we met z’n allen over moeten nadenken. Niet eventjes vluchtig, maar intensief. Morgen geef ik wat gedachtenspinsels als opmaat voor die brainstorm.

De Bullshit van Minister Kamp

Vorig jaar verscheen een boekje van de Amerikaanse hoogleraar Harry G. Frankfurt met de titel On Bullshit, in het Nederlands vertaald als Bullshit (waarom er zoveel wordt geluld) Daarin wordt uitgelegd dat blabla verhalen, vertekende voorstellingen van zaken of andere geveinsde informatieverstrekking verschillende gradaties van liegen zijn die in toenemende mate maatschappelijk geaccepteerd zijn en vooral in het publiek debat steeds vaker gebruikt worden.
In deze tijd van verkiezingen zien we daar dagelijks de voorbeelden van op de televisie.
Een prachtig voorbeeld daarvan was het optreden van Minister van Defensie Henk Kamp naar aanleiding van het aftreden van Donald Rumsfeld als zijn Amerikaanse collega. Desgevraagd zei hij Rumsfeld te kennen als een "integer patriot" (sic) en hem nooit op leugens te hebben betrapt.
Dat is frappant! Wij kennen Minister Kamp als misschien wel de meest integere minister uit het nog vigerende kabinet en dan overkomt hem dit.
Hij moet wel, want wij zijn de oudste en meest loyale bondgenoot van Amerika en waarom zouden we schade aanrichten terwijl Rumsfeld met ingang van heden toch in de definitieve vergetelheid verdwijnt. Dat zou trouwens eigenlijk niet moeten, want een tribunaal wegens oorlogsmisdaden zou ik hem toch wel gunnen.
Maar terug op Kamp. Heeft hij nu ronduit zitten liegen? Nee, hij heeft Bullshit zitten verkondigen. Zorgvuldig zijn woorden gekozen en zijn mening over Rumsfeld geplaatst in de context van patriotrisme. In die hoedanigheid heeft Rumsfeld naar eer en geweten gedaan wat hij vond dat goed was voor Amerika en valt hem dus als patriot niets te verwijten. Een integer patriot.
Jammer genoeg vergaten de interviewers daarop in te gaan. De vraag had gesteld kunnen worden: maar als u Rumsfeld niet alleen ziet als Amerikaanse minister van Defensie met een focus op het patriottisch eigenbelang, maar als belangrijkste behartiger van de belangen van ook de landen buiten Amerika waar men bij betrokken is, is hij dan nog integer te noemen.
Ik ben er zeker van dat Kamp, die ik niet eerder op leugens heb kunnen betrappen, dan niet met hetzelfde stalen gezicht de integriteit en eerlijkheid van Rumsfeld zou hebben bevestigd. Met andere woorden: Kamp sprak Bullshit. Net geen leugens, maar wel onwaarheid. In onze huidige gelaagde samenleving waarin iedereen schaakt op meerdere borden tegelijk, moet je heel goed in de gaten houden met welke pet op wordt gesproken. Zelfs Pauw en Witteman trapten erin.
Is dat Kamp kwalijk te nemen? Nee, er zijn grotere belangen in het spel. Een bevriende regering past het niet om de ander als leugenaar te bestempelen en Kamp draagt bovendien een grote verantwoordelijkheid als Minister van Defensie voor onze mensen in Irak en Afghanistan. Die zou je kunnen demotiveren door zo onomwonden te zeggen dat we op basis van Amerikaanse leugens in een oorlog verzeild zijn geraakt. Bovendien zou je onze eigen regering en Tweede Kamer blameren door te erkennen dat men in sprookjes heeft geloofd.
Een leugentje om bestwil dus, zoals dat al eeuwen bij ons heet. En dat tegenwoordig zelfs van de meest integere mensen wordt geaccepteerd. Het wordt er niet eenvoudiger van, maar dat is de prijs die wij betalen voor onze welvaart en ons eigenbelang. Wie zal er wat van zeggen! Bullshit.