Open brief aan een vriend betreffende KLIMAATBEHEERSING

Erik, Erik,

Dank voor je goed doorwrochte inleiding; boeiend! Ik zei het je reeds. Maar het genereert wel wat weerstand bij mij en ik wil je graag uitleggen waarom. Voor een deel weet je dat al, want je kent me al een klein beetje en ik weet ook dat jij hier en daar ook altijd wat vraagtekens stelt bij de effectiviteit van al ons handelen, maar toch wil ik een poging wagen mijn opgewondenheid wat nader te verklaren. No problem als je nu besluit niet verder te lezen, want de functie voor mij is primair om stoom af te blazen en dat lukt ook als je dit niet leest. Maar voor het geval je toch doorleest hoop ik dat ik nog wat waarde kan toevoegen aan je opvattingen en meningen. Tenslotte hebben, noch jij, noch ik de wijsheid in pacht en kwam je vanavond al tot de conclusie dat “mijn wetenschap een andere is dan de jouwe”. Dat is waar, maar daarom is de ene niet minder waardevol dan de andere, zij het, en ik erken dat met eerbied ten volle, dat dit onderwerp jouw specialiteit is, waarvoor je niet alleen ooit je Ingenieurstitel hebt verdiend, maar, veel belangrijker nog dan dat, een leven aan ervaring in de meest bizarre culturen en omstandigheden achter je hebt.

Ik weet niet of je na thuiskomst toevallig de documentaire “Peace vs. Justice” in Tegenlicht van de VPRO hebt gezien. Eventueel kun je die nog zien bij “Uitzending gemist”. Ik vond die documentaire precies in het verlengde liggen van jouw presentatie. En opnieuw irriteerde mij dat. Cultuurdifferenties bekeken door een Westerse bril: statistieken, morele waarde-oordelen, overtuigende, maar niettemin aanvechtbare bewijzen. Ik zal mij beperken tot jouw specialiteit teneinde verwarring te vermijden.

Om jouw irritatie wat op te peppen tussendoor een van mijn vele credo's: Er zijn tegenwoordig te veel meetinstrumenten en te veel studenten die zo nodig een scriptie moeten schrijven.

Deze week hoorde ik op de radio een document van Marjon van Rooyen, voor mij de beste journaliste ever, over de boskap in Brazilie. Klein Nederlands hittepetitje als ze is beweegt ze zich midden tussen de cowboys en stelt confronterende vragen over hun rechten om te doen wat ze doen. Ze word straal uitgelachen, maar dat deert haar niet. Ze wil weten waarom die mensen anders denken dan zij. “Het bos is van ons” zeggen ze, “wij zijn hier geboren en het bos is van ons en als wij dat willen kappen om onze dieren te houden is dat aan ons” “Maar dit is Nationaal Park” zegt ze, “het is verboden om hier te kappen” “Het bos is van ons, lady, fuck you”. Tienduizenden hectaren zijn inmiddels verdwenen en veranderd in grasland voor koeien. En, Erik, je weet waarschijnlijk wel, hoe dat met die koeien gaat. Beestachtig. We noemen het beestachtig, maar eigenlijk is het mensachtig, want geen beest gaat zo met het leven om als de mens.

De mens is de wreeedste roofaap in het dierenrijk. Nog een stelling van mij, sorry. En laat duidelijk zijn: ik verhef me daar niet boven, ik ben een mens, en hoe, maar ik probeer me daar wel continu van bewust te zijn en mijn aanvechtingen te bedwingen. Je weet wel hoeveel moeite mij dat kost.

Hé als je tussendoor wilt lachen mag dat hoor!

Wat mij stoorde in jouw presentatie is de technologische benadering, met klimaatmodellen, statistieken en compensatieberekeningen. Sorry dat ik het zo zeg, maar ik vind het altijd zo aandoenlijk dat heilige geloof in de maakbaarheid van de natuur, het klimaat en het milieu. Ja, we kunnen waarnemen en analiseren wat er gebeurt, we kunnen er hypotheses en best guesses op los laten en op grond daarvan beleid ontwikkelen en dat aan anderen opdringen op straffe van sancties, maar het enige dat we bereiken is voortdurende en toenemende irritatie. Voor de rest gaat de natuur gewoon zijn gang. Op lokaal niveau kunnen we het misschien een heel klein beetje bijbuigen, maar golf- en luchtstromen verleggen, ho maar. Zelfs de smog boven Arnhem kunnen we niet wegtoveren, laat staan boven Athene, Peking of Mexico-City. En laten we alsjeblieft blij zijn dat we dat niet kunnen, want waar de mens met z'n poten aanzit ontstaat hoe dan ook een disaster.

Al die conferenties hebben dan ook weinig meer zin dan bewustwording genereren en uiteraard een stuk werkgelegenheid voor natuurkundigen statistici, ambtenaren en consultants. Ook nuttig natuurlijk, maar niet effectief. In mijn opinie eigenlijk meer bezigheidstherapie, zoals in de dagopvang, maar dan op een iets meer sophisticated level. En je wordt er nog voor betaald ook!

We hébben CO2 vrije energie: kernenergie. Het schoonste en mooiste wat er is. Zo mooi, dat we als mensen denken dat dat niet echt waar kan zijn. Dan denken we aan bommen, aan Hiroshima en Nagasaki, aan Tsjernobil en hoe heet die plaats in Amerika ook weer, je weet wel. Alsof rampen te voorkomen zijn, laat staan uit te sluiten. Alleen het nastreven daarvan veroorzaakt al nieuwe rampen. Het beste is de natuur en de (ook menselijke) evolutie op haar beloop te laten. Ja, dan gebeuren er vreselijke dingen, maar ons ingrijpen verhindert dat niet: hooguit een verschuiving in aard of tijd.

Zijn wij dan machteloos? Ja wij zijn machteloos en dat is maar goed ook, want we kunnen het niet beter; alleen maar erger maken.
Ik ben een “organist”, heilig overtuigd dat alles zich organisch ontwikkelt: Opgaan, bloeien en verzinken. Curven, Varkenscycli, Krommen van Gauss, van Kondratieff. In essentie kunnen we er “geen el” (bijbels jargon) aan toevoegen, alleen maar waarnemen.

Is dit naief, defaitistisch, laf, of wat voor woorden je er maar voor wilt bedenken? Eerder het tegenovergestelde lijkt mij: niet vluchten in sprookjes, maar de realiteit onder ogen zien. Daar is niets mis mee. De realiteit onder ogen zien is beseffen dat we moeten ophouden met schijnoplossingen, zoals windenergie en het ontmoedigen van autorijden, te omarmen. De realiteit is dat we moeten ophouden met de wereldbevolking verder te bevorderen: het menselijk leven heilig te verklaren en te verheffen tot een grondrecht. Alle leven is heilig en verdient ons aller respect, ook dat van dieren en planten. Maar wat niet nuttig is moet niet beschermd worden: als het niet bijdraagt aan de continuiteit van het bestaan van deze aarde (en zelfs de geringste levensvorm is zich daarvan bewust) heeft geen recht van bestaan. Inclusief comatische patienten en andere “onrendabele” levensvormen. Dat klinkt bruut, maar de voortgaande overbevolking door mensen in deze wereld, ten koste van alle andere prachtige levensvormen (of in onze beperkte appreciatieve mogelijkheden: minder nuttige species) is, en Erik, ik meen het echt, voor mij regelmatig een reden om maar uit testappen en ruimte te maken voor een wolf, voor een hond of een palm, maar niet voor een een mens: de meest afschuwelijke roofaap in deze wereld en de onvermijdelijke oorzaak van onze vernietiging, atoomwapens of niet.
Nadat wij uitgeroeid zijn door oververhitting of resistente virussen, door uit de klauw gelopen experimenten of andere onbeheersbare gebeurtenissen zullen de insecten (hyper intelligent en georganiseerd en veel beter bestand tegen klimaatwisselingen (extern pantser i.p.v. kwetsbare huid rond een zooitje botten) en de zeedieren, zoals dolfijnen, walvissen, tonijnen, maar ook kwallen en inktvissen (veel beter bestand tegen externe gevaren als ozon en CO2) de zaak overnemen. Onze aarde zal een bewoonde planeet blijven, maar ondanks al ons tegenstribbelen, wegduwen, hakken in het zand, protest en geweld, zullen wij het als mensheid niet redden. Al onze inspanningen ten spijt, zelfs de jouwe niet. Jij overleeft de bomen niet, de bomen jou wel. Maar goed we houden elkaar bezig en dat is de enige reden van ons bestaan.

Kunnen we niet op dit niveau eens een avondje organiseren, inplaats van politiek correctisme?
Erik, misschien kun je het bijna niet geloven, maar ik heb groot respect voor je en wil je zeker niet beledigen, maar mocht dat desondanks zo zijn, weet dan dat ik niet meer in staat ben om mee te huilen.
Waar deze wereld en ook jij mee bezig is, is met een (op eeuwigheidsschaal) nanometrisch uitstel van executie.
Van jou begreep ik (tussen neus en lippen door) dat het je daar ook niet om gaat maar om de vraag of je kinderen en kleinkinderen het nog zullen overleven. Daar denk je voor, daar werk je voor. Oké die motivatie mis ik, dus kan ik ongegêneerd denken zonder compassie met nazaten. Je weet immers dat al ons denken en streven uitsluitend gericht is op de continuiteit van ons geslacht, van onszelf. Al jouw intelligentie is in essentie uitsluitend op dat doel gericht. Niet erg, gewoon menselijk (of apelijk, of hondelijk, of bacterielijk). Maar laten we ons niets verbeelden: wij zullen de wereld niet redden; ik bedoel niet jij en ik, maar wij als mensheid niet.

Wim