Outlook 2009
Zes jaar geleden publiceerde ik onderstaande tekst op mijn weblog. Van links en rechts kreeg ik honend commentaar: “Wim is wel erg somber, kom op Wim, positief denken jongen.” Nu zijn we zes jaar verder. Ik ben geen waarzegger die de toekomst voor u voorspelt, ik ben een waarnemer die logisch nadenkt, analyseert en trends doortrekt naar de toekomst. Dat is altijd mijn vak geweest als systeemanalist in de computer business en als ondernemer en bouwer van toonaangevende bedrijven. Ik ben geen pessimist: ook nu nog zou ik een bedrijf kunnen opzetten en ik weet zeker dat het een succes zou worden, ondanks de recessie en alle daarmee samenhangende crisissen. Maar ik ben 66, rijk en heb 3 hartinfarcten op mijn c.v. staan, dus beperk ik mij tot waarnemen en mijn waarnemingen vertellen tegen wie het horen wil. En wie het niet horen wil: jammer, maar even goede vrienden, tenslotte ben ik geen zendeling en hoef ik uw ziel niet te redden. Wat ik hoop is dat u mij leest, vervolgens nadenkt en pas dan uw conclusies trekt. Dan kunt ook u niet meer zeggen dat u het niet wist, hooguit dat u het niet geloofde. Voor de korte termijn is dat plezier met champagne op Oudejaarsavond en dansen op het dek van de Titanic; voor de langere termijn is dat: neem voor de zekerheid een winterjas mee.
Dit is wat ik schreef:
“Een dag voor kerst 2002. De donkere dagen lijken nog donkerder dan normaal rond deze tijd. Oorzaak is de ontreddering waarin de wereld zich bevindt. De grootste democratie ter wereld, de Verenigde Staten van Amerika, staat op het punt een gigantische blunder te begaan door oorlog te gaan voeren met Irak. Die oorlog zullen ze wel winnen en Saddam Hussein zal ook wel verdreven, zo niet gedood worden, maar de gevolgen van deze oorlog zullen zeer waarschijnlijk dramatisch uitpakken voor de westelijke wereld. Te verwachten is dat de kloof tussen de VS en haar westerse bondgenoten en de rest van de wereld een definitieve tweedeling in de wereld veroorzaakt. De VS denkt dat de wereld maakbaar is, maar ze vergissen zich. Het is verbijsterend om waar te nemen dat iedere Amerikaan er werkelijk van overtuigd is dat de Amerikaanse opvattingen superieur zijn en dat het volstrekt legitiem is dat de VS haar wil aan de hele wereld oplegt. Het grenst aan grootheidswaanzin. Bush heeft veel weg van Napoleon. Maar net als Napoleon zal ook Bush zijn Waterloo vinden en zal het Amerikaanse Rijk in verval raken. Komend jaar zal dat al zichtbaar worden. Het herstel van de wereldeconomie zal door het achterblijven van de Amerikaanse economie stagneren. Ik voorzie een ernstige en langdurige recessie, die bovendien met veel geweld gepaard zal gaan. Terroristische aanslagen en gewapende acties zullen grote onrust en onzekerheid veroorzaken, waardoor investeringen worden uitgesteld en consumptie tot het nodige wordt beperkt. 2003 zal geen vrolijk jaar worden.”
Tja, wat zal ik zeggen: 2009 zal geen vrolijk jaar worden. Althans in macro-economisch en politiek opzicht. Misschien hebt u zelf wel een topjaar, daar ga ik niet over, maar globaal gezien zal het plezier zeer beperkt zijn, om maar eens een eufemisme te gebruiken..
Maar laten we beginnen met de lichtpunten:
· Zoetjesaan beginnen zelfs politici, bankiers, accountants en captains of industry in te zien dat bomen echt niet tot in de hemel kunnen groeien. Dat u dat geloofde is niet erg; dat zij het geloofden is wel erg. U mag zelf kiezen tot welke categorie u behoort.
· De USA heeft na acht jaar stompzinnigheid hopelijk de weg naar het licht weer hervonden met de verkiezing van Barack Obama tot hun nieuwe president. Hoe dat gaat uitpakken moeten we afwachten. Hem staat een Almost Impossible Mission (AIM) te wachten, maar om vele redenen heb ik daar groot vertrouwen in.
· Europa is in het afgelopen jaar, als gevolg van de langjarige blunders van de USA, de verkeerde loyaliteit van de UK en de kracht van het voorzitterschap van de EU in het laatste halfjaar, geweldig veel sterker geworden en heeft de balans zowel in economisch als in moreel opzicht gelukkig weer aanzienlijk weten terug te laten gaan richting beschaafd evenwicht.
Dit zijn de fundamenten die, als ze stand houden, de basis kunnen worden van een nieuwe Verlichting, een nieuwe wereld die niet meer gebaseerd is op machtsdenken en hebzucht, maar op redelijkheid en billijkheid. Niet meer geleid door machtsgeile politici, maar door internationale verdeelinstituten en toezichtsautoriteiten. Dat is nog ver weg, want zo makkelijk zullen de politieke hebbedieren zich niet uit de macht laten ontzetten. Immers “democratisch gekozen”. Ja, ja, als er ooit een gemene dekmantel voor egocentristische machtsuitoefening is uitgevonden is het wel “democratie”. Althans democratie in de huidige vorm. In een andere column ga ik daar verder op in.
Voor de korte en middellange termijn, denk aan pakweg 10 jaar zullen het echter heel moeilijke jaren worden, waarbij iedereen in de wereld heel veel gaat inleveren, voor zover hij/zij niet al voor die tijd door honger, ziekte of oorlogsgeweld is omgekomen.
Wat nu onstopbaar bezig is te gebeuren is namelijk het instorten van het kaartenhuis van de economie. Van de echte economie wel te verstaan, dus niet alleen van rijke banken, dikke beleggers en andere gokkers, lekker puh, maar de economie van de gewone man, de werkers.
Om dit te illustreren even een kijkje in de keuken:
De ontwikkeling van de geldeconomie heeft er voor gezorgd dat er naast bankbiljetten (chartaal geld) een heleboel andere waardepapieren zijn uitgevonden (giraal geld): chequeboekjes, giropasjes en creditcards. En daarboven, in het professionele verkeer nog tal van andere producten als pakketjes met hypotheken en andere waarden waartussen steeds meer waardeloze polissen werden verborgen. Op die manier kon je het beschikbare geld veel intensiever gebruiken, sneller laten rouleren en meervoudig gebruiken. Voorbeeld: door als bedrijf een auto te leasen in plaats van te kopen kon je met het niet betaalde geld van de auto andere bedrijfmiddelen kopen waarmee je het geld kon verdienen die je aan de leasemaatschappij moest betalen. Dit soort bouwsel kun je eindeloos optuigen tot een onontwarbare kluwen van vorderingen en schulden over en weer. Tot miljarden. Aan het eind van de rit streep je de onderlinge vorderingen en schulden tegen elkaar weg en reken je alleen het uiteindelijke verschil af. Handig toch? Maar het probleem is dat het geld dat de leasemaatschappij aan de autodealer heeft betaald geen echt geld is. Ook zij hebben dat weer geleend bij de autofabrikant en die heeft het weer geleend van de toeleveranciers van onderdelen enzovoorts. En zolang je die eindafrekening maar naar de toekomst schuift is er niets aan de hand, maar wordt de keten verbroken doordat iemand plotseling zegt: nu wil ik wel eens echt geld zien, dan loopt het mis. Laten we het simpel houden: inmiddels stond er tegenover elke Dollar echt geld 99 Dollar niet bestaand geld. Mijn zus deed het vroeger al met Monopoly spelen: als ze failliet was gaf ze schuldpapier af met 10% opslag, te betalen zodra ze weer genoeg in kas had. Het werkte toen niet en het werkt nog steeds niet. Ergo: het overgrote deel van onze reële economie bestaat uit niet bestaand geld, geld dat niet geïnd kan worden, het kan alleen verrekend worden met andere vorderingen en schulden. Circa 70 % van de mondiale geldhoeveelheid bestaat uit niet bestaand geld. Lucht.
De kluwen onderlinge vorderingen en schulden is zo groot en ingewikkeld geworden dat geen mens die meer kan begrijpen, laat staan ontrafelen. De bedragen zijn te groot voor de menselijke maat. Computers kunnen het allemaal haarfijn berekenen, maar het gaat de mensen die met die computerresultaten moeten werken gewoon boven de pet. De bedragen zijn te groot, de draagwijdte van de beslissingen kunnen niet meer overzien worden. Kijk naar de affaires Nick Leeson/Barings, Kerviel/SG, Parmalat, Enron, Madoff, maar ook hier in Nederland HCS en, Worldcom. Ja allemaal verschillende verhalen, maar met één grondpatroon: de materie is te ingewikkeld om door de toezichthouder te kunnen worden overzien. Dat moet fundamenteel veranderen.
Terecht is er dus een vertrouwenscrisis uitgebroken en de banken weten dat als geen ander. Vandaar dat iedere bank vast op z’n geld blijft zitten en zonder onderpand niets meer uitleent. Iedere bank weet maar al te goed dat er momenteel een “geef dat ding eens door” spel aan de gang is met geld. Er is veel te weinig geld om alles af te kunnen rekenen, dus iedereen die op het moment dat de muziek stopt met lege handen zit valt om. En er zullen nog velen omvallen voordat er weer evenwicht is. Als dan uiteindelijk alle oninbare vorderingen zijn afgeschreven zal de bankensector ruwweg gehalveerd zijn.
De laatste valse pijler onder de economie is (was) de Onroerend Goed Markt. Door vele overheden aangewezen als het vehikel bij uitstek voor volksverheffing en arbeidersvermogensvorming. Dat zou ook gekund hebben als de huizenprijzen op reële voortbrengingskosten gebaseerd zouden zijn gebleven. Maar door de marktwerking met premies en subsidies kunstmatig te stimuleren werd er steeds meer lucht in de prijzen geblazen. Zelfs de belastingdienst ging er op enig moment toe over om OZB te heffen over de “waarde in het economisch verkeer” Over niet echt bestaande waarde dus, maar over de waarde die “de gek ervoor bereid was te geven”. Hypotheekbanken keken ook al lang niet meer naar de werkelijke waarde van een huis, maar naar de solvabiliteit van de klant: kan hij zijn maandlasten ophoesten. Zo ja, wie zal dan roet in het eten van de klant gooien. Te zijner tijd zal hij het toch wel weer voor een hogere prijs verkopen. Sterker nog: te zijner tijd taxeren we het gewoon hoger, zodat de klant ook nog een boot kan kopen. Nog meer omzet. Vermogensvorming op basis van lucht dus. Mijn inschatting is dat er nog 30% teveel lucht in de prijzen zit. Die moet er eerst uit voordat die markt weer gezond is. In de kantorenmarkt is dat al gaande maar ook in de huizenmarkt is daar op den duur geen ontkomen aan. En al die veel te hoge hypotheken dan? Niets aan de hand zolang je je huis niet verkoopt en keurig je maandlasten blijft betalen. Trouwens, al zou je moeten verkopen, dan koop je ook een goedkoper huis terug. Alleen gaan dan niet je maandlasten omlaag, so what? Die waren toch gebaseerd op je draagkracht? En als je dan je baan verliest? Daar heb je toch een risicoverzekering voor afgesloten? Ik zie het probleem niet. Bovendien: niet elk probleem kan opgelost worden, maar dat mag geen belemmering zijn om een systeemfout op te lossen.
Al met al: we gaan jaren tegemoet van verkrapping. De recessie is al een gegeven, maar die zal zonder twijfel overgaan in een depressie. De suggestie dat alles weer als vanouds wordt zodra de bankencrisis is opgelost is wishful thinking die niet bewaarheid zal worden en trouwens ook beslist niet wenselijk is. Hetzelfde kaartenhuis weer opbouwen? De fouten uit het verleden als uitgangspunt voor de toekomst nemen? Het is nu de tijd om orde op zaken te stellen, al was het alleen maar om onze kinderen en kleinkinderen niet met nog meer ellende op te zadelen dan we al gedaan hebben en die we al niet meer ongedaan kunnen maken.
Velen onder ons zullen komend jaar en de jaren nadien gedwongen uit moeten zien naar een andere baan, zelfs een ander beroep, tegen een lager loon. Nu zal er nauwelijks inflatie zijn, waarschijnlijk zelfs (lichte) deflatie, dus de gevolgen zullen nog wel overzienbaar zijn. Het uitgavenpatroon zal naar beneden worden bijgesteld en ik verwacht volgend jaar over de gehele linie dalende omzetten. Veel middenstanders zullen hun harp in de wilgen hangen, gevolgd door veel fabrikanten. Daar zitten tegenwoordig de meesten van in China, Bangladesh en andere exotische landen. Daar zal de ellende nog groter zijn dan bij ons.
De hele wereld zal terugkeren naar een lager materieel niveau. Is dat erg? Jazeker, omdat aan de onderkant velen in de afgrond zullen vallen. Geen geld, geen voedsel, geen voorzieningen. Einde oefening. Heel hard, maar onvermijdelijk.
Vandaar dat de Jacobsen en van Essen van deze wereld, al of niet in het maatkostuum van de Bank nooit meer de kans mogen krijgen om de markten opnieuw te manipuleren. Kan niet schelen welke markt, maar er zal altijd en overal onafhankelijk toezicht moeten zijn. Niet van politici, maar van gekwalificeerde specialisten, al dan niet in ambtelijke dienst. Maar dat is een verhaal apart.
Ik kijk popelend uit naar die nieuwe wereldorde.
Laten we er het beste van maken en er samen hard aan werken..
Gelukkig 2009
doordiscussieren? wimvanhalm@gmail.com
Zes jaar geleden publiceerde ik onderstaande tekst op mijn weblog. Van links en rechts kreeg ik honend commentaar: “Wim is wel erg somber, kom op Wim, positief denken jongen.” Nu zijn we zes jaar verder. Ik ben geen waarzegger die de toekomst voor u voorspelt, ik ben een waarnemer die logisch nadenkt, analyseert en trends doortrekt naar de toekomst. Dat is altijd mijn vak geweest als systeemanalist in de computer business en als ondernemer en bouwer van toonaangevende bedrijven. Ik ben geen pessimist: ook nu nog zou ik een bedrijf kunnen opzetten en ik weet zeker dat het een succes zou worden, ondanks de recessie en alle daarmee samenhangende crisissen. Maar ik ben 66, rijk en heb 3 hartinfarcten op mijn c.v. staan, dus beperk ik mij tot waarnemen en mijn waarnemingen vertellen tegen wie het horen wil. En wie het niet horen wil: jammer, maar even goede vrienden, tenslotte ben ik geen zendeling en hoef ik uw ziel niet te redden. Wat ik hoop is dat u mij leest, vervolgens nadenkt en pas dan uw conclusies trekt. Dan kunt ook u niet meer zeggen dat u het niet wist, hooguit dat u het niet geloofde. Voor de korte termijn is dat plezier met champagne op Oudejaarsavond en dansen op het dek van de Titanic; voor de langere termijn is dat: neem voor de zekerheid een winterjas mee.
Dit is wat ik schreef:
“Een dag voor kerst 2002. De donkere dagen lijken nog donkerder dan normaal rond deze tijd. Oorzaak is de ontreddering waarin de wereld zich bevindt. De grootste democratie ter wereld, de Verenigde Staten van Amerika, staat op het punt een gigantische blunder te begaan door oorlog te gaan voeren met Irak. Die oorlog zullen ze wel winnen en Saddam Hussein zal ook wel verdreven, zo niet gedood worden, maar de gevolgen van deze oorlog zullen zeer waarschijnlijk dramatisch uitpakken voor de westelijke wereld. Te verwachten is dat de kloof tussen de VS en haar westerse bondgenoten en de rest van de wereld een definitieve tweedeling in de wereld veroorzaakt. De VS denkt dat de wereld maakbaar is, maar ze vergissen zich. Het is verbijsterend om waar te nemen dat iedere Amerikaan er werkelijk van overtuigd is dat de Amerikaanse opvattingen superieur zijn en dat het volstrekt legitiem is dat de VS haar wil aan de hele wereld oplegt. Het grenst aan grootheidswaanzin. Bush heeft veel weg van Napoleon. Maar net als Napoleon zal ook Bush zijn Waterloo vinden en zal het Amerikaanse Rijk in verval raken. Komend jaar zal dat al zichtbaar worden. Het herstel van de wereldeconomie zal door het achterblijven van de Amerikaanse economie stagneren. Ik voorzie een ernstige en langdurige recessie, die bovendien met veel geweld gepaard zal gaan. Terroristische aanslagen en gewapende acties zullen grote onrust en onzekerheid veroorzaken, waardoor investeringen worden uitgesteld en consumptie tot het nodige wordt beperkt. 2003 zal geen vrolijk jaar worden.”
Tja, wat zal ik zeggen: 2009 zal geen vrolijk jaar worden. Althans in macro-economisch en politiek opzicht. Misschien hebt u zelf wel een topjaar, daar ga ik niet over, maar globaal gezien zal het plezier zeer beperkt zijn, om maar eens een eufemisme te gebruiken..
Maar laten we beginnen met de lichtpunten:
· Zoetjesaan beginnen zelfs politici, bankiers, accountants en captains of industry in te zien dat bomen echt niet tot in de hemel kunnen groeien. Dat u dat geloofde is niet erg; dat zij het geloofden is wel erg. U mag zelf kiezen tot welke categorie u behoort.
· De USA heeft na acht jaar stompzinnigheid hopelijk de weg naar het licht weer hervonden met de verkiezing van Barack Obama tot hun nieuwe president. Hoe dat gaat uitpakken moeten we afwachten. Hem staat een Almost Impossible Mission (AIM) te wachten, maar om vele redenen heb ik daar groot vertrouwen in.
· Europa is in het afgelopen jaar, als gevolg van de langjarige blunders van de USA, de verkeerde loyaliteit van de UK en de kracht van het voorzitterschap van de EU in het laatste halfjaar, geweldig veel sterker geworden en heeft de balans zowel in economisch als in moreel opzicht gelukkig weer aanzienlijk weten terug te laten gaan richting beschaafd evenwicht.
Dit zijn de fundamenten die, als ze stand houden, de basis kunnen worden van een nieuwe Verlichting, een nieuwe wereld die niet meer gebaseerd is op machtsdenken en hebzucht, maar op redelijkheid en billijkheid. Niet meer geleid door machtsgeile politici, maar door internationale verdeelinstituten en toezichtsautoriteiten. Dat is nog ver weg, want zo makkelijk zullen de politieke hebbedieren zich niet uit de macht laten ontzetten. Immers “democratisch gekozen”. Ja, ja, als er ooit een gemene dekmantel voor egocentristische machtsuitoefening is uitgevonden is het wel “democratie”. Althans democratie in de huidige vorm. In een andere column ga ik daar verder op in.
Voor de korte en middellange termijn, denk aan pakweg 10 jaar zullen het echter heel moeilijke jaren worden, waarbij iedereen in de wereld heel veel gaat inleveren, voor zover hij/zij niet al voor die tijd door honger, ziekte of oorlogsgeweld is omgekomen.
Wat nu onstopbaar bezig is te gebeuren is namelijk het instorten van het kaartenhuis van de economie. Van de echte economie wel te verstaan, dus niet alleen van rijke banken, dikke beleggers en andere gokkers, lekker puh, maar de economie van de gewone man, de werkers.
Om dit te illustreren even een kijkje in de keuken:
De ontwikkeling van de geldeconomie heeft er voor gezorgd dat er naast bankbiljetten (chartaal geld) een heleboel andere waardepapieren zijn uitgevonden (giraal geld): chequeboekjes, giropasjes en creditcards. En daarboven, in het professionele verkeer nog tal van andere producten als pakketjes met hypotheken en andere waarden waartussen steeds meer waardeloze polissen werden verborgen. Op die manier kon je het beschikbare geld veel intensiever gebruiken, sneller laten rouleren en meervoudig gebruiken. Voorbeeld: door als bedrijf een auto te leasen in plaats van te kopen kon je met het niet betaalde geld van de auto andere bedrijfmiddelen kopen waarmee je het geld kon verdienen die je aan de leasemaatschappij moest betalen. Dit soort bouwsel kun je eindeloos optuigen tot een onontwarbare kluwen van vorderingen en schulden over en weer. Tot miljarden. Aan het eind van de rit streep je de onderlinge vorderingen en schulden tegen elkaar weg en reken je alleen het uiteindelijke verschil af. Handig toch? Maar het probleem is dat het geld dat de leasemaatschappij aan de autodealer heeft betaald geen echt geld is. Ook zij hebben dat weer geleend bij de autofabrikant en die heeft het weer geleend van de toeleveranciers van onderdelen enzovoorts. En zolang je die eindafrekening maar naar de toekomst schuift is er niets aan de hand, maar wordt de keten verbroken doordat iemand plotseling zegt: nu wil ik wel eens echt geld zien, dan loopt het mis. Laten we het simpel houden: inmiddels stond er tegenover elke Dollar echt geld 99 Dollar niet bestaand geld. Mijn zus deed het vroeger al met Monopoly spelen: als ze failliet was gaf ze schuldpapier af met 10% opslag, te betalen zodra ze weer genoeg in kas had. Het werkte toen niet en het werkt nog steeds niet. Ergo: het overgrote deel van onze reële economie bestaat uit niet bestaand geld, geld dat niet geïnd kan worden, het kan alleen verrekend worden met andere vorderingen en schulden. Circa 70 % van de mondiale geldhoeveelheid bestaat uit niet bestaand geld. Lucht.
De kluwen onderlinge vorderingen en schulden is zo groot en ingewikkeld geworden dat geen mens die meer kan begrijpen, laat staan ontrafelen. De bedragen zijn te groot voor de menselijke maat. Computers kunnen het allemaal haarfijn berekenen, maar het gaat de mensen die met die computerresultaten moeten werken gewoon boven de pet. De bedragen zijn te groot, de draagwijdte van de beslissingen kunnen niet meer overzien worden. Kijk naar de affaires Nick Leeson/Barings, Kerviel/SG, Parmalat, Enron, Madoff, maar ook hier in Nederland HCS en, Worldcom. Ja allemaal verschillende verhalen, maar met één grondpatroon: de materie is te ingewikkeld om door de toezichthouder te kunnen worden overzien. Dat moet fundamenteel veranderen.
Terecht is er dus een vertrouwenscrisis uitgebroken en de banken weten dat als geen ander. Vandaar dat iedere bank vast op z’n geld blijft zitten en zonder onderpand niets meer uitleent. Iedere bank weet maar al te goed dat er momenteel een “geef dat ding eens door” spel aan de gang is met geld. Er is veel te weinig geld om alles af te kunnen rekenen, dus iedereen die op het moment dat de muziek stopt met lege handen zit valt om. En er zullen nog velen omvallen voordat er weer evenwicht is. Als dan uiteindelijk alle oninbare vorderingen zijn afgeschreven zal de bankensector ruwweg gehalveerd zijn.
De laatste valse pijler onder de economie is (was) de Onroerend Goed Markt. Door vele overheden aangewezen als het vehikel bij uitstek voor volksverheffing en arbeidersvermogensvorming. Dat zou ook gekund hebben als de huizenprijzen op reële voortbrengingskosten gebaseerd zouden zijn gebleven. Maar door de marktwerking met premies en subsidies kunstmatig te stimuleren werd er steeds meer lucht in de prijzen geblazen. Zelfs de belastingdienst ging er op enig moment toe over om OZB te heffen over de “waarde in het economisch verkeer” Over niet echt bestaande waarde dus, maar over de waarde die “de gek ervoor bereid was te geven”. Hypotheekbanken keken ook al lang niet meer naar de werkelijke waarde van een huis, maar naar de solvabiliteit van de klant: kan hij zijn maandlasten ophoesten. Zo ja, wie zal dan roet in het eten van de klant gooien. Te zijner tijd zal hij het toch wel weer voor een hogere prijs verkopen. Sterker nog: te zijner tijd taxeren we het gewoon hoger, zodat de klant ook nog een boot kan kopen. Nog meer omzet. Vermogensvorming op basis van lucht dus. Mijn inschatting is dat er nog 30% teveel lucht in de prijzen zit. Die moet er eerst uit voordat die markt weer gezond is. In de kantorenmarkt is dat al gaande maar ook in de huizenmarkt is daar op den duur geen ontkomen aan. En al die veel te hoge hypotheken dan? Niets aan de hand zolang je je huis niet verkoopt en keurig je maandlasten blijft betalen. Trouwens, al zou je moeten verkopen, dan koop je ook een goedkoper huis terug. Alleen gaan dan niet je maandlasten omlaag, so what? Die waren toch gebaseerd op je draagkracht? En als je dan je baan verliest? Daar heb je toch een risicoverzekering voor afgesloten? Ik zie het probleem niet. Bovendien: niet elk probleem kan opgelost worden, maar dat mag geen belemmering zijn om een systeemfout op te lossen.
Al met al: we gaan jaren tegemoet van verkrapping. De recessie is al een gegeven, maar die zal zonder twijfel overgaan in een depressie. De suggestie dat alles weer als vanouds wordt zodra de bankencrisis is opgelost is wishful thinking die niet bewaarheid zal worden en trouwens ook beslist niet wenselijk is. Hetzelfde kaartenhuis weer opbouwen? De fouten uit het verleden als uitgangspunt voor de toekomst nemen? Het is nu de tijd om orde op zaken te stellen, al was het alleen maar om onze kinderen en kleinkinderen niet met nog meer ellende op te zadelen dan we al gedaan hebben en die we al niet meer ongedaan kunnen maken.
Velen onder ons zullen komend jaar en de jaren nadien gedwongen uit moeten zien naar een andere baan, zelfs een ander beroep, tegen een lager loon. Nu zal er nauwelijks inflatie zijn, waarschijnlijk zelfs (lichte) deflatie, dus de gevolgen zullen nog wel overzienbaar zijn. Het uitgavenpatroon zal naar beneden worden bijgesteld en ik verwacht volgend jaar over de gehele linie dalende omzetten. Veel middenstanders zullen hun harp in de wilgen hangen, gevolgd door veel fabrikanten. Daar zitten tegenwoordig de meesten van in China, Bangladesh en andere exotische landen. Daar zal de ellende nog groter zijn dan bij ons.
De hele wereld zal terugkeren naar een lager materieel niveau. Is dat erg? Jazeker, omdat aan de onderkant velen in de afgrond zullen vallen. Geen geld, geen voedsel, geen voorzieningen. Einde oefening. Heel hard, maar onvermijdelijk.
Vandaar dat de Jacobsen en van Essen van deze wereld, al of niet in het maatkostuum van de Bank nooit meer de kans mogen krijgen om de markten opnieuw te manipuleren. Kan niet schelen welke markt, maar er zal altijd en overal onafhankelijk toezicht moeten zijn. Niet van politici, maar van gekwalificeerde specialisten, al dan niet in ambtelijke dienst. Maar dat is een verhaal apart.
Ik kijk popelend uit naar die nieuwe wereldorde.
Laten we er het beste van maken en er samen hard aan werken..
Gelukkig 2009
doordiscussieren? wimvanhalm@gmail.com
Geen opmerkingen:
Een reactie posten