Niemand is alleen maar goed of alleen maar slecht

Dat is de belangrijkste reden om de wereld niet te verdelen in "good guys and bad guys". Niet in ideologieen van "wie niet voor ons is is tegen ons". Het vijanddenken en complottheorien hebben ons in de greep en we lijken steeds verder af te glijden.

En als, zoals de laatste tijd, zichtbaar wordt dat dergelijk hard wij/zij denken een averechtse uitwerking hebben zien wij de belijders daarvan zich verharden in hun opvattingen, de symptomen van het uit de hand lopen ontkennen en zich nog krachtiger vastbijten in hun onwankelbaar gelijk.

Ik heb het natuurlijk weer over Mr. President G.W. Bush. Zelfs de meest conservatieve, om niet te zeggen "rechtse" inlichtingendienst ter wereld, wellicht ook de best toegeruste en best geinformeerde, de CIA, heeft de conclusie getrokken dat de oorlog in Irak meer terrorisme heeft opgeleverd dan vernietigd. Bush ontkent het en bijt zich vast in z'n gelijk. En het gaat maar door.

Als machtigste man in de wereld is zijn voorbeeldfunctie van onvoorstelbare betekenis. Andere politieke (wereld)leiders en in hun kielzog alle leidinggevenden in openbaar bestuur en bedrijfsleven worden geinfecteerd door zijn mantra: "wie niet voor ons is, is tegen ons".

Door deze "filosofie" is de ramp van 9/11 gevolgd door een nog veel grotere ramp: de reactie daarop. En doorbordurend op deze manier van denken meende Israel op dezelfde wijze haar gram te kunnen halen met de vernietiging van Libanon na een pestactie van Hezbollah. Goed voorbeeld doet goed volgen: immers en als Bush het mag, dan mogen wij toch ook?

Ik begon deze column met de titel "niemand is alleen maar goed en niemand is alleen maar slecht." Dat geldt dus ook voor Bush, dat geldt ook voor Bin Laden, voor Tony Blair, Balkenende, U en mij. Inderdaad, voor mij kan Bush bijna geen goed meer doen, maar dat neemt niet weg dat ook deze mens zijn goede kanten heeft. Oprecht wil hij de wereld beter maken, veiliger, gelukkiger. En eigenlijk maakt hij maar een fout: hij denkt dat de wereld "maakbaar" is. Uitgaande van de gedachte dat iedereen in essentie hetzelfde denkt. Helaas, dat is een afschuwelijke misvatting. Net als uw en mijn overtuigingen zijn ook de zijne geen absolute waarheden, maar slechts percepties. Feiten, cijfers en alle andere informatie worden door onze hersens gefilterd tot voor ons hapbare brokken. Culturele achtergrond , intelligentie, opleiding en voorkeuren laten ons alle informatie die wij waarnemen analyseren en interpreteren conform onze preoccupatie, onze vooringenomenheid.

Er is dus geen absolute waarheid, ook de computer kan die niet opleveren. De ongesorteerde brij van informatie waarmee je de database voedt wordt immers pas begrijpelijk als wij alles sorteren en in de door ons gewenste vorm recapituleren. Vandaar ook dat statistieken doorgaans slechts de gewenste uitkomst opleveren: iedereen gaat met de resultaten op de door haar/hem gewenste wijze aan de haal: Percepties en niet meer dan dat.

Als we ons dat nu eens zouden willen realiseren, zou het dan niet een verstandige verandering van attitude zijn om ieder ander buiten onszelf: partners, overheden, wereldleiders, met welwillendheid tegemoet te treden en er steeds over na te denken vanuit welke achtergrond de ander acteert?

Dan leer je relativeren en ontstaat een platvorm tot echte dialoog. Forse discussie mijnentwege, maar geen vijanddenken. Want niemand is alleen maar goed of alleen maar slecht.

Wim