Exit Balkenende IV
Vier jaar is lang, heel lang in deze tijd van: “Ik wil het en ik wil het nú!” Drie jaar geleden voorspelde ik met overtuiging dat dit kabinet de rit zou uitzitten: Drie rechtlijnige calvinisten (Balkenende, Bos en Rouvoet), opgevoed met dispuut en bedreven in discussie. Vastbesloten hun beste krachten in te zetten voor het landsbelang. Niet mijn voorkeurskabinet, maar ik vrees dat geen enkel kabinet van mij die eretitel kan verwerven. Maar Balkenende, overtuigd van zijn bijzondere gaven en daarmee samenhangende opdracht is te lichtgeraakt als enige kritiek te dicht bij hem zelf komt. Zijn eigendunk en ijdelheid zullen in zijn hele verdere leven een onvermijdelijke struikelsteen blijven. Omdat hij al drie kabinetten had verkloot dacht ik, na Beetsterzwaag en de honderd dagen inventariseren, nu laat hij zich met zijn twee calvinistische kompanen de eindstreep niet meer ontgaan.
Met “wijsheid achteraf” had ik in mijn voorspelling echter geen rekening gehouden met de andere spelers in dit macabere spel, zoals de Nederlandse Democratie thans wel mag worden genoemd. Om zijn positie te versterken ten opzichte van zijn medecalvinisten omringde JPB zich met enkele “bodyguards”, Van Geel, Verhagen en Jack (spindoctor) de Vries. Zij moesten ervoor zorgen dat de PvdA (Wouter Bos) niet met de eer aan de haal zou gaan en alle loftuitingen in het CDA mandje zouden belanden. Rouvoet, allang blij dat hij mee mocht doen, telde niet mee. Voor hem en de Christen Unie waren dit de eerste schreden op het pad van de macht; voorzichtig manoeuvreren dus. En Eimert van Middelkoop, een alleraardigste man, liep keurig aan de leiband van het Ministerie van Defensie. Nog nooit een wapen in z’n handen gehad of een uniform gezien. En dat wordt dan Minister Van Defensie! Maar okay, de rollen waren verdeeld: Christen Unie in de junior positie, PvdA in de houdgreep van het CDA en de drie bodyguards van het CDA in de regiekamer, de vuile handen van het CDA die Balkenende uit de wind zouden houden.
Ik denk niet dat het Kabinet destijds anders had kunnen worden samengesteld, er zat niets anders op dan het zo maar te doen. Maar na verloop van tijd gebeuren er dingen die onmogelijk te voorzien zijn. De wereldpolitiek draait een kwartslag, de wereldeconomie stort nagenoeg in; we komen in totaal ander vaarwater. Over van Middelkoop praten we niet meer: Verhagen en de Vries (Jacobsen en van Es) doen defensie erbij en Bos profileert zich als een briljant bestuurder in de bankenproblematiek. Welke minister van financiën ooit, heeft in zo’n korte periode zoveel majeure en ook nog juiste beslissingen moeten nemen.
Dat kon natuurlijk niet. Het CDA besloot de regie strakker aan te halen. Maxim (what’s in a name) besloot de CDA wens om de Uruzgan missie te verlengen binnen te halen. Let wel: die CDA wens was er in Beetsterzwaag al! De PvdA wenste de tweede verlenging niet nog eens te verlengen, maar na lang onderhandelen besloot men in het regeerakkoord “eventueel alle opties bespreekbaar te houden”, waarbij geen van de onderhandelaars de eigen positie opgaf.
Maxim, indachtig deze open-eind formulering, in zijn rol van Minister van Buitenlandse Zaken dacht: ik draai Wouter gewoon zijn arm op z’n rug, ik maak een afspraak met Rasmussen (SG van de NAVO) en Wouter heeft te slikken of te stikken. Helaas voor Maxim, het heeft niet gewerkt. Zoiets kun je als Jezuïet misschien op sommige plekken bij de zwartjes in Afrika proberen, maar niet bij een Nederlandse intellectueel met een calvinistische inborst. Dat ging te ver.
En zo is het gekomen.
Hoe nu verder?
Voorlopig krijgen we chaos. De democratie zal trillen op z’n grondvesten. Balkenende komt natuurlijk niet terug in de Nederlandse politiek. Ik weet echt geen goede plek voor hem, maar slimme ambtenaren met uitgebreide netwerken vinden wellicht een plek voor hem. Van Rouvoet en van Middelkoop zullen we nooit meer iets vernemen. Verhagen zal mogelijk lijsttrekker van het CDA worden, maar ook als dat niet het geval is, zal hij daar prominent aanwezig zijn. Hij wil premier worden, hij wil internationaal erkend en gewaardeerd worden en hij gaat daar alles voor doen en het zal hem lukken ook. Niet erg, maar wel goed om te weten en in gedachten te houden. Andere tijden, andere mensen, maar hij lijkt wel een beetje op Luns. (Wie dat niets zegt: het zij zo, maar er is altijd nog Wikipedia)
En Wouter Bos? Ik denk dat hij partijleider van de PvdA blijft en de strijd aan gaat met de opkomst van populistisch rechts (PVV en TON) Ik denk dat hij met D66, SP en Groen Links een coalitie aangaat. Dan zal hij premier worden en in de jaren nadien zijn laatste illusies en zijn laatste haren verliezen. Volgens mij zal hij één van de beste ‘naoorlogse’ premiers worden. (Welke oorlog? Sinds 1945 hebben we er zeker als wel weer 20 gehad, ik tel ze niet meer; sinds WOII tellen we de oorlogen immers niet meer, delen we ze nog slechts in naar hun amusementswaarde)
En wat uiteindelijk overblijft:
Memoires.

See you, Wim