Recht op genoegdoening?

De dood van Milosevitch heeft rare reacties losgemaakt. Er kan geen recht meer gedaan worden! Hoezo? Hij is dood. Wat wil je nog meer! De aarde is verlost van iemand die meer ellende heeft veroorzaakt dan je als simpel mens kunt voorstellen. Toen hij nog klein was heeft hij dit nooit kunnen denken. Waarschijnlijk wilde hij, net als alle mensen, gewoon een nuttig, waardevol en geeerd lid van de maatschappij wordem. Ijdel zal hij best geweest zijn, anders had hij zich niet in de rol laten manouvreren die hij uiteindelijk is gaan spelen. Ik zie nog de documentaire, waarin hij als Servisch politicus een bezoek bracht aan de Krajina, waar wat anti Servische relletjes waren geweest. Omringd door bodyguards en simpaticanten gooide hij olie op het vuur inplaats van de boel te sussen, zoals je van een wijs politicus zou mogen verwachten. Met een wit en strak koppie besloot hij waarschijnlijk op dat moment zich op te werpen als de redder van Servie. Nou, hij heeft er wat van gebakken. Wat een ellende. De hele Balkan voor een eeuw naar de knoppen. Minstens twee generaties verbittering en haat. Een man zonder sociale intelligentie. Een eenoog die in het land der blinden voor koning meende te kunnen spelen. Dom, dom, dom.

Maar niet alleen van het Servische volk heeft hij te veel eer gekregen. Van de hele wereld. Het heeft hem gesterkt in zijn ijdelheid, hem bevestigd in zijn eigendunk.
"Er moest recht gedaan worden". Met als hoogtepuunt het proces voor het Joegoslavie Tribunaal.
Om recht te doen aan alle slachtoffers van deze "slager van de Balkan." Twee vragen:
1. Waarop is het recht op genoegdoening gebaseerd?
2. Hebben de Servische slachtoffers van Kroatisch en Albanees geweld daar ook recht op?

Het recht op genoegdoening is de meest uitgesproken exponent van de Wet tot behoud van Ellende. Alsof de aangerichte ramp nog niet groot genoeg is moet "ter verwerking van het leed van de slachtoffers" wraak genomen worden. Rouwverwerking gaat beter als er een schuldige gestraft kan worden. Zoals weduwen postuum kwaad zijn op hun overleden echtgenoot omdat hij teveel gerookt heeft, of te hard gereden. Ja hoor, dat helpt. Zo zit de mens in elkaar. Wraak! voor alle onrecht ons aangedaan. Alsof we zelf zulke lieverdjes zijn.

Nu moeten de plaatsvervangende zondebokken Mladich en Karadjich versneld uit hun schuilholen gejaagd worden om ons recht op wraak te honoreren. Maar ik vind het zwakte. Beroep doen op recht vind ik in het algemeen al een zwaktebod, maar als er zelfs Internationale Tribunalen voor worden opgericht, met eigen gebouwen, gevangenissen, rechters in deftige toga's en miljoenenbudgetten, krijgt die zwakte wel een erg groot exposure.

Goed, er zijn ongelofelijke misdaden begaan, dat is duidelijk. Maar hoe dan ook, aan die oorlogen is een einde gekomen. Vanaf dat moment gaan we puin ruimen en bouwen aan een toekomst.
Het zou moeten volstaan met de daders buiten de orde te plaatsen. Geen gesprekken meer, geen ontvangsten, geen bedrijven of hoge pensioenen. Gewoon een wereldwijd persona non grata brevet. Al het meerdere is teveel eer. Doodzwijgen. Dat zou moeten gelden voor iedereen die, aan welke kant van het conflict ook, zich bezondigd heeft van misdaden.
In de normale burgermaatschappij moet je zulke lieden er uit vissen en ter bescherming van de maatschappij isoleren, maar in oorlogssituaties is dat ondoenlijk. En er daarom maar een paar symbolische zondebokken voor laten opdraaien lijkt misschien terecht, maar is natuurlijk noch genoegdoening, noch herstel van de rechtsorde.
Daarbij komt dat de Internationale Rechtsorde in dit soort situaties, zacht gezegd, nogal selectief is. De misdaden aan de "goede" kant van het conflict wegen aanmerkelijk minder zwaar dan aan de "foute" kant. Wat goed en wat fout is is een keuze die door diplomaten op enig moment is gemaakt. Om de Balkan als voorbeeld te blijven gebruiken: ik weet nog steeds niet wie de goeden en fouten waren. Ik weet dat er een goed land was, Joegoslavie. Een land dat het beter deed dan alle andere landen in de regio. Met een betere administratie, een beter rechtssysteem, beter onderwijs en betere kansen om een gewaardeerd lid van Eoropa te zijn. Totdat Tito stierf en een aantal regio's op "etnische" of "sociaal culturele" gronden voor zichzelf wilden beginnen. Alles wat sinds de Tweede Wereldoorlog was opgebouwd dreigde ten gronde te gaan door dom, kortzichtig provincialisme. Ja, natuurlijk heeft Milosevich daar verkeerd op gereageerd. Maar door wie en op welke wijze had er wel goed op gereageerd kunnen worden?
Al met al vind ik dat als er al een "Universeel Recht op Genoegdoening" zou bestaan (quod non) Milosevich en Mladich en alle anderen die het als hun taak zagen Joegoslavie bijeen te houden daar ook recht op hebben. Mladich was een exellent militair die de Jougoslavisch zaak zeer was toegewijd. Dat het uiteindelijk in Srebrenica zo uit de hand is gelopen is veroorzaakt de de verloedering die inherent is aan elke oorlog. Nee, dat is geen excuus, Daarom: isoleer alle oorlogsmisdadigers zonder enig proces. Neem ze hun paspoort en stemrecht af. Sluit ze op in hun geboortedorp als ambteloos burger. Laat ze timmerman worden, of boekhouder en praat er niet meer mee. Doe hen, en met hen hun medestanders en de wereld, de eer van een proces niet aan.
Teveel gewicht en te weinig rechtvaardigheid. Recht op genoegdoening? Bullshit!